Publikacje pracowników akademickich / naukowych

Publikacje pracowników akademickich / naukowych

Internetowe źródła informacji o publikacjach pracowników akademickich

Informacje o publikacjach pracowników polskich uczelni w Internecie są dostęp­ne w różnych zasobach. Część publikacji jest dostępna w formie pierwotnej (np. książki, artykuły, raporty zamieszczane na stronach wydawców lub w pełnotekstowych bazach danych (np. w bazach ScienceDirect, Arts and Humanities) i przeszukiwalna w różnym zakresie (wyszukiwarki mają dostęp do pełnego tekstu lub tyl­ko do metadanych). Taki dostęp jest najbardziej wiarygodny, ale nawet na tym po­ziomie na użytkowników informacji czyhają pułapki.

Oprócz źródeł pierwotnych, w Internecie znajduje się wiele źródeł wtórnych – kopii lub zmodyfikowanych wer­sji publikacji – w repozytoriach instytucjonalnych i dziedzinowych, na stronach au­torów i różnorodnych serwisów informacyjnych, udostępniających pliki legalnie lub nielegalnie. Często autorzy sami zamieszczają różne wersje swoich publikacji w ser­wisach oferujących tworzenie tzw. profili naukowców (np. Google Scholar, Re­search Gate, Researcher ID, ORCID) lub publikacje są dodawane automatycznie na podstawie źródeł internetowych. W efekcie zdarza się, że ten sam artykuł jest dostępny w Internecie w różnych źródłach i w różnych wersjach. Dlatego naukow­cy chętnie korzystają ze sprawdzonych źródeł – baz danych i repozytoriów tworzo­nych przez instytucje cieszące się autorytetem w środowisku. Obok komercyjnych dostawców treści w Internecie należą do nich także biblioteki akademickie.

Z kolei metadane publikacji pojawiają się w komercyjnych i otwartych bazach danych oraz w zestawieniach opisów publikacji dokonywanych przez różnych twór­ców i w różnych celach.

Najpopularniejsze bibliograficzno-abstraktowe wielodziedzinowe komercyjne ba­zy danych, Web of Science i Scopus, gromadzą informacje o publikacjach w cza­sopismach i materiałach konferencyjnych (a ostatnio również w e-książkach i repo­zytoriach naukowych) indeksowanych w tych bazach. Zasoby obu baz różnią się znacznie pod względem wielkości i zakresu indeksowanych publikacji. Natomiast w obu bazach można znaleźć publikacje polskich autorów z konkretnych uczelni (afiliacja publikacji i nazwisko autora jako kryterium wyszukiwania w bazie).

Bazy te są dostępne dla wszystkich instytucji naukowo-badawczych i akademickich w Polsce w ramach Wirtualnej Biblioteki Nauki (WBN). Przykładowe zestawienie pochodnych źródeł informacji o publikacjach można znaleźć np. na stronie Bi­blioteki Jagiellońskiej”. W ramach Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego działa Centrum Otwartej Nauki, które zapewnia otwarty dostęp do polskich baz z różnych dziedzin wiedzy (np. BazEkon, BazHum, BazTech). Jednak w takich bazach z reguły nie ma możliwości stosowania jako kryterium wyszukiwania afiliacji publikacji. Dlatego w poszukiwaniu informacji o publikacjach pracowników danej uczelni warto korzystać z uczelnianej bazy publikacji jej pracowników. W bazach uczelnianych z reguły można znaleźć informacje o większości lub nawet wszystkich publikacjach pracowników instytucji, także tych nieindeksowanych w żadnych innych bazach danych.

Uczelniane bazy danych o publikacjach pracowników

1. Imię i nazwisko autora
2. Afiliacja autora (np. nazwa uczelni, instytutu badawczego itp.)
3. Tytuł publikacji
4. Nazwa czasopisma lub wydawnictwa, w którym publikacja się ukazała
5. Data publikacji
6. Numer woluminu i numer wydania czasopisma lub wydawnictwa
7. Strony, na których publikacja się znajduje
8. Słowa kluczowe związane z tematem publikacji
9. Abstrakt publikacji
10. Informacje o cytowaniu publikacji (np. ilość cytowań, indeks Hirsch’a itp.)

1. Web of Science – platforma bibliograficzna, która indeksuje artykuły z ponad 12 000 czasopism naukowych z różnych dziedzin. Uczelnie często korzystają z tej bazy danych, aby śledzić publikacje swoich pracowników i monitorować ich wpływ na naukę.
2. Scopus – inna popularna platforma bibliograficzna, która indeksuje artykuły z ponad 23 000 czasopism naukowych, w tym także artykuły konferencyjne, książki i rozdziały w książkach.
3. Google Scholar – darmowa wyszukiwarka publikacji naukowych, która umożliwia wyszukiwanie artykułów, rozpraw doktorskich, książek, raportów i innych publikacji naukowych. Uczelnie mogą korzystać z tej bazy danych, aby śledzić publikacje swoich pracowników i monitorować ich wpływ na naukę.
4. Microsoft Academic – platforma bibliograficzna opracowana przez Microsoft, która indeksuje artykuły z ponad 90 milionów publikacji naukowych. Uczelnie mogą korzystać z tej bazy danych, aby monitorować publikacje swoich pracowników, a także przeprowadzać analizy bibliometryczne i badania naukowe.
5. BASE (Bielefeld Academic Search Engine) – darmowa wyszukiwarka publikacji naukowych, która indeksuje artykuły z ponad 7 000 repozytoriów instytucjonalnych z całego świata. Uczelnie mogą korzystać z tej bazy danych, aby znaleźć publikacje swoich pracowników, które zostały opublikowane w repozytoriach innych instytucji.

W bazie danych mogą również znajdować się informacje o grantach i projektach badawczych, które zostały przeprowadzone przez pracowników uczelni, a także o nagrodach i wyróżnieniach, jakie otrzymali za swoją pracę naukową.

Informacja o dorobku naukowym pracowników akademickich jest wykorzysty­wana do upowszechniania informacji o wynikach badań naukowych i nawiązywa­nia kontaktów między naukowcami oraz między nauką i biznesem. Coraz częściej w oparciu o metadane publikacji dokonuje się także oceny ich autorów i jednostek naukowych oraz podejmuje się decyzje o alokacji środków na badania naukowe i kształcenie. Obowiązek dokumentowania dorobku piśmienniczego pracowników uczelni tradycyjnie spoczywa na bibliotekach. Większość bibliotek szkół wyż­szych sporządzało je niemal od początku swojego istnienia, najpierw w formie dru­kowanej, następnie elektronicznej.

Nowe technologie stworzyły możliwość szer­szego wykorzystania baz bibliograficznych, które coraz częściej służą nie tylko jako źródło informacji o publikacjach pracowników uczelni i jej wizytówka, ale także jako źródło danych ułatwiających parametryczną ocenę dorobku naukowego pra­cowników i jednostek naukowych, co z kolei przekłada się na finansowanie tych jednostek przez ministerstwa i możliwości uzyskania finansowania z innych źródeł, np. z grantów. Jednym z ważnych kryteriów w krajowych i międzynarodowych ran­kingach uczelni są publikacje pracowników uczelni i siła ich oddziaływania (cy­towania). Nowe funkcje bibliografii uczelnianych generują nowe potrzeby i oczekiwa­nia ich użytkowników, których spełnienie wymaga rozszerzenia zakresu gromadzonych i przetwarzanych danych, często również o informacje niebibliograficzne.

Termin „informacja”, choć powszechnie używany, bywa różnie definiowany i ro­zumiany. Harod’s Librarians’ Glossary określa informację krótko jako zbiór danych w zrozumiałej formie, umożliwiającej komunikację. Informacja, w szczególności informacja naukowa, często bywa lokowana pomiędzy tzw. surowymi danymi i wie­dzą. Wiele trudności nastręcza również precyzyjne określenie terminu „publikacja”, która we wspomnianym źródle jest określona jako praca przedłożona do publicznej wiadomości w formie dokumentu lub książki. Publikacja zakłada rozpowszechnie­nie kopii pracy, które mogą być czytane lub w inny sposób wizualnie postrzegane.

Tak sformułowane definicje publikacji, podobnie jak wiele innych definicji i określeń funkcjonujących w różnych polskich źródłach (z aktami prawnymi włącznie), stawiają przed bibliotekami zadanie klasyfikacji różnorodnych mate­riałów zgłaszanych przez autorów jako ich dorobek publikacyjny i w miarę możli­wości precyzyjnego określenia zakresu danych gromadzonych w uczelnianych ba­zach bibliograficznych. Zadanie jest o tyle trudne, że obok tradycyjnych książek i artykułów na różnych nośnikach są to coraz częściej fragmenty lub całe prace (np. raporty z badań, artykuły, książki) zamieszczane wyłącznie w repozytoriach insty­tucjonalnych lub dziedzinowych, naukowych serwisach i portalach, a nawet w ser­wisach społecznościowych naukowców i blogach naukowych.

Z tego powodu do oceny i interpretacji informacji w źródłach pochodnych, jaki­mi są bibliografie uczelniane, potrzebna jest przynajmniej podstawowa wiedza o za­sadach ich funkcjonowania (np. o zasadach gromadzenia i weryfikacji danych, ich zasięgu chronologicznym i zakresie). Informacje te można znaleźć na stronach in­ternetowych bibliotek, najczęściej w opisach tworzonych zasobów lub we wska­zówkach dla autorów, a także w wewnętrznych aktach prawnych regulujących zasa­dy tworzenia bibliografii publikacji pracowników uczelni.