Wprowadzenie: Myślenie jak Recenzent – Zmiana Perspektywy Kluczem do Sukcesu

Proces publikacji naukowej jest areną ostrej konkurencji, gdzie wskaźniki odrzuceń (rejection rates) w renomowanych czasopismach regularnie osiągają poziom 60-70%, a w niektórych przypadkach przekraczają nawet 90%.1 W obliczu tak rygorystycznej selekcji, kluczem do sukcesu nie jest jedynie wysoka jakość badań, ale również strategiczne przygotowanie manuskryptu. Niniejszy raport przedstawia tezę, iż najskuteczniejszą strategią maksymalizacji szans na publikację jest świadoma antycypacja krytyki recenzenckiej. Wymaga to od autora fundamentalnej zmiany perspektywy: przejścia z roli twórcy, emocjonalnie związanego ze swoim dziełem, do roli obiektywnego i wymagającego krytyka własnej pracy.

Celem tego opracowania jest demistyfikacja procesu recenzyjnego, często postrzeganego jako nieprzenikniona „czarna skrzynka”. Na podstawie syntezy wniosków z analizy licznych raportów recenzyjnych, wytycznych redakcyjnych czołowych wydawców oraz poradników dla autorów, raport ten identyfikuje najczęstsze słabe punkty manuskryptów i dostarcza konkretnych narzędzi do ich eliminacji przed submisją.

🎯 Zbuduj niezachwiany fundament swojego doktoratu / publikacji / badań.

Zamów profesjonalny deep research, który oszczędzi Ci setki godzin, pokaże Twój unikalny wkład w naukę i zapewni 100% pewności, że Twoja praca / publikacja / badanie jest kompletna/y i oryginalna/e.
 👉 Kliknij i porozmawiaj z ekspertem – pierwszy krok nic nie kosztuje.

Struktura raportu odzwierciedla kolejne etapy oceny, przez które przechodzi manuskrypt. Rozpoczyna się od analizy strategicznych decyzji, które pozwalają uniknąć natychmiastowego odrzucenia przez redaktora (desk rejection). Następnie przechodzi do szczegółowej, sekcja po sekcji, analizy potencjalnych wad merytorycznych, na które zwracają uwagę recenzenci. Osobny rozdział poświęcono nienegocjowalnym zasadom etyki, których naruszenie dyskwalifikuje pracę na starcie. Uznając heterogeniczność świata nauki, raport analizuje również specyficzne oczekiwania recenzentów w różnych dyscyplinach. Kulminacją jest praktyczna checklista autooceny, zaprojektowana tak, by symulować proces myślowy recenzenta i umożliwić autorowi przeprowadzenie finalnego, rygorystycznego audytu własnej pracy.

Należy bowiem zrozumieć, że proces recenzji nie jest monolitem, lecz serią filtrów. Pierwszym i często najtrudniejszym do pokonania jest filtr redakcyjny, działający na odmiennych zasadach niż recenzja merytoryczna.3 Podczas gdy recenzenci merytoryczni skupiają się na wewnętrznej poprawności badania, takiej jak metodologia czy analiza statystyczna 1, redaktorzy w pierwszej kolejności oceniają dopasowanie strategiczne: czy praca wpisuje się w profil czasopisma, czy wnosi postrzeganą nowość i czy zainteresuje czytelników.3 Autorzy często koncentrują swoje wysiłki na „przekonaniu recenzentów”, nie zdając sobie sprawy, że najpierw muszą „przekonać redaktora”. Oznacza to, że manuskrypt musi być przygotowany na dwa różne rodzaje oceny. Strategia uniknięcia desk rejection wymaga dbałości o formę i idealne dopasowanie, podczas gdy strategia przejścia przez recenzję merytoryczną wymaga naukowej doskonałości. Raport ten czyni to rozróżnienie jawnym i centralnym punktem analizy.

Rozdział 1: Fundamenty Strategiczne – Unikanie Natychmiastowego Odrzucenia (Desk Rejection)

Natychmiastowe odrzucenie manuskryptu przez redaktora, znane jako desk rejection, jest jednym z najczęstszych i najbardziej frustrujących doświadczeń autorów. Dochodzi do niego, gdy redaktor, po wstępnej ocenie, uznaje pracę za nieodpowiednią do dalszego procesu recenzji merytorycznej.4 Przyczyny takiego odrzucenia są często natury strategicznej i formalnej, a nie merytorycznej, co oznacza, że w dużej mierze można im zapobiec poprzez staranne przygotowanie.3

1.1. Dobór Właściwego Czasopisma: Pierwsza i Najważniejsza Decyzja

Wybór niewłaściwego czasopisma jest najczęściej wymienianym powodem desk rejection.3 Redaktor na samym początku zadaje sobie fundamentalne pytanie: „Czy ta praca pasuje do profilu naszego czasopisma i czy zainteresuje naszych czytelników?”.4 Jeśli odpowiedź jest negatywna, manuskrypt zostaje odrzucony bez względu na jego jakość naukową. Aby uniknąć tego błędu, autor musi podjąć następujące działania:

  • Dokładna analiza celów i zakresu (Aims & Scope): Każde czasopismo na swojej stronie internetowej precyzyjnie określa swoją tematykę, cele i rodzaj przyjmowanych artykułów. Zignorowanie tych wytycznych jest prostą drogą do odrzucenia.3
  • Przegląd opublikowanych artykułów: Analiza kilku ostatnich numerów czasopisma pozwala zrozumieć, jakie tematy, metodologie i typy artykułów są aktualnie preferowane przez redakcję.3
  • Identyfikacja grupy docelowej: Należy ocenić, czy praca ma charakter bardziej teoretyczny, metodologiczny, czy aplikacyjny (np. kliniczny) i czy odpowiada to profilowi czytelników danego periodyku.9
  • Wykorzystanie narzędzi wspierających: Wydawcy, tacy jak Taylor & Francis, oferują narzędzia typu „Journal Suggester”, które na podstawie abstraktu mogą zaproponować pasujące czasopisma, stanowiąc dobry punkt wyjścia do dalszej, samodzielnej analizy.3

1.2. Definiowanie i Komunikowanie Wkładu Naukowego: Nowość, Znaczenie i Oryginalność

Redakcje poszukują prac, które wnoszą „istotny wkład w rozwój danej dziedziny nauki”.7 Brak jasno zdefiniowanej nowości, oryginalności lub znaczenia jest jednym z kluczowych powodów odrzucenia, zarówno na etapie redakcyjnym, jak i recenzenckim.1 Autor musi być w stanie precyzyjnie odpowiedzieć na pytanie: „Co nowego wnosi moja praca i dlaczego jest to ważne?”.

  • Jasna komunikacja wkładu: Odpowiedź na powyższe pytanie musi być wyraźnie sformułowana w kluczowych miejscach manuskryptu: w abstrakcie, we wprowadzeniu oraz w liście przewodnim do redaktora.
  • „Statement of Novelty”: Niektóre wydawnictwa, jak Elsevier, wprost zalecają umieszczenie we wprowadzeniu krótkiego akapitu, tzw. „oświadczenia o nowości”, które wprost wyjaśnia, na czym polega unikalny wkład pracy.5
  • Unikanie badań wyłącznie potwierdzających: Prace, które jedynie replikują istniejące wyniki bez dodania nowej perspektywy, nowatorskiej metodyki czy analizy na nowej populacji, są często postrzegane jako mało wartościowe.12

1.3. Solidność Ram Teoretycznych i Przeglądu Literatury

Manuskrypt nie może istnieć w próżni; musi być solidnie osadzony w istniejącym dorobku naukowym. Niewystarczający przegląd literatury lub brak ram teoretycznych sprawia, że praca wydaje się powierzchowna, a jej wkład niemożliwy do rzetelnej oceny.3

  • Identyfikacja luki badawczej: Przegląd literatury nie powinien być jedynie listą streszczeń poprzednich prac. Jego celem jest krytyczna analiza stanu wiedzy, która prowadzi do zidentyfikowania konkretnej luki badawczej, którą autor zamierza wypełnić.12
  • Ramy teoretyczne/koncepcyjne: Szczególnie w naukach społecznych i humanistycznych, ale również w badaniach edukacyjnych w medycynie, kluczowe jest powiązanie badania z istniejącymi teoriami lub modelami koncepcyjnymi. Nadaje to pracy głębi i kontekstu.3
  • Jakość bibliografii: Lista piśmiennictwa musi być kompletna, aktualna i zrównoważona. Powinna zawierać kluczowe prace z danej dziedziny, unikać nadmiernego cytowania własnych publikacji i być sformatowana zgodnie z wymogami czasopisma.8

1.4. List Przewodni (Cover Letter) i Abstrakt: Twoja Wizytówka

Redaktor często podejmuje wstępną decyzję o losie manuskryptu na podstawie lektury samego abstraktu i listu przewodniego.5 Te dwa krótkie teksty są wizytówką pracy i muszą być przygotowane z najwyższą starannością.

  • Strategiczny list przewodni: Nie jest to jedynie formalność. Dobry list przewodni w zwięzły i przekonujący sposób „sprzedaje” artykuł redaktorowi. Powinien wyjaśniać, dlaczego praca jest ważna, nowatorska i dlaczego idealnie pasuje do profilu danego czasopisma, odwołując się do jego celów i zakresu.2
  • Mocny abstrakt: Abstrakt musi być samodzielnym, klarownym i kompletnym streszczeniem całej pracy, obejmującym cel, metody, kluczowe wyniki i główne wnioski. Musi być wolny od błędów, niejasnych sformułowań i specjalistycznego żargonu, który nie jest powszechnie zrozumiały.2

Podsumowując, uniknięcie desk rejection jest w mniejszym stopniu kwestią bezbłędności naukowej, a w większym – strategicznego dopasowania i skutecznej komunikacji. Autor może przeprowadzić genialne badanie, ale jeśli wyśle je do niewłaściwego czasopisma lub nie potrafi w kilkuset słowach (abstrakt i list przewodni) wyjaśnić jego wartości, praca nigdy nie dotrze do recenzentów. Proces publikacyjny wymaga zatem od naukowca przyjęcia dodatkowej roli – stratega, który świadomie pozycjonuje swoje badania na rynku idei naukowych.

Rozdział 2: Anatomia Manuskryptu – Analiza Słabych Punktów Sekcja po Sekcji

Po przejściu wstępnej selekcji redakcyjnej, manuskrypt trafia do recenzentów merytorycznych. Na tym etapie ocena staje się znacznie bardziej szczegółowa i koncentruje się na naukowej rzetelności pracy. Analiza raportów recenzyjnych pokazuje, że pewne błędy i niedociągnięcia powtarzają się w poszczególnych sekcjach manuskryptu z dużą regularnością.

2.1. Tytuł i Słowa Kluczowe: Brama do Odkrycia

Tytuł i słowa kluczowe pełnią podwójną funkcję: informacyjną i nawigacyjną. Muszą precyzyjnie odzwierciedlać treść pracy, a jednocześnie zapewniać jej widoczność w naukowych bazach danych.14 Recenzenci zwracają uwagę, czy tytuł nie jest mylący lub zbyt ogólnikowy i czy słowa kluczowe trafnie oddają esencję badania, ułatwiając jego odnalezienie przez zainteresowanych czytelników.17

2.2. Wprowadzenie: Opowiadanie Historii

Dobre wprowadzenie to nie tylko przegląd literatury. To logicznie skonstruowana narracja, która prowadzi czytelnika od szerokiego kontekstu problemu, przez identyfikację konkretnej luki w wiedzy, aż do jasno sformułowanego celu badania lub testowanej hipotezy.2 Recenzenci negatywnie oceniają wprowadzenia, które są jedynie nieuporządkowanym zbiorem faktów lub nie potrafią zbudować przekonującego uzasadnienia dla podjęcia badań.12

2.3. Metodologia: Serce Manuskryptu i Główna Przyczyna Odrzuceń

Sekcja metodologiczna jest absolutnie kluczowa i jednocześnie stanowi najczęstsze źródło krytyki prowadzącej do odrzucenia artykułu.2 Szacuje się, że nawet 90% odrzuceń może wynikać z niedociągnięć metodycznych.2 Recenzent musi być w stanie ocenić, czy badanie zostało przeprowadzone w sposób rzetelny i wiarygodny. Kluczowe punkty poddawane weryfikacji to:

  • Jasność i kompletność opisu: Podstawowym kryterium jest replikowalność. Czy opis metod jest na tyle szczegółowy, aby inny badacz, dysponując odpowiednimi zasobami, mógł powtórzyć badanie krok po kroku?.8 Braki w tym zakresie podważają fundament naukowości pracy.
  • Uzasadnienie wyboru metod: Autor musi nie tylko opisać, co zrobił, ale również wyjaśnić, dlaczego wybrał właśnie te metody, a nie inne dostępne alternatywy. Brak uzasadnienia sugeruje, że wybór mógł być przypadkowy lub nieprzemyślany.12
  • Poprawność analizy statystycznej: To niezwykle częsty punkt zapalny. Recenzenci sprawdzają, czy zastosowano odpowiednie testy statystyczne do rodzaju danych i postawionego pytania badawczego, czy spełnione zostały założenia tych testów oraz czy poprawnie zinterpretowano wyniki (np. wartość p). Współpraca z doświadczonym biostatystykiem jest często gwarancją sukcesu.2
  • Opis próby badawczej: Należy precyzyjnie opisać kryteria włączenia i wyłączenia, sposób doboru próby oraz jej wielkość, wraz z uzasadnieniem (np. poprzez analizę mocy statystycznej).

2.4. Wyniki: Obiektywna Prezentacja Danych

Sekcja wyników powinna być obiektywną i klarowną prezentacją zebranych danych, bez ich interpretacji.2 Najpoważniejszym błędem, na który wyczuleni są recenzenci, jest nadinterpretacja lub wyciąganie wniosków, które nie znajdują bezpośredniego pokrycia w przedstawionych dowodach.1 Musi istnieć absolutna spójność pomiędzy danymi prezentowanymi w tekście, a tymi zawartymi w tabelach i na rycinach.6

  • Czytelność tabel i rycin: Każda tabela i rycina powinna być zrozumiała sama w sobie, bez konieczności sięgania do tekstu głównego. Musi posiadać klarowny tytuł i legendę wyjaśniającą wszystkie skróty i symbole.14
  • Unikanie redundancji: Nie należy w tekście szczegółowo opisywać wszystkich danych z tabeli. Tekst powinien wskazywać na najważniejsze trendy i wyniki, odsyłając po szczegóły do odpowiedniej tabeli lub ryciny.

2.5. Dyskusja i Wnioski: Nadawanie Znaczenia

Dyskusja to miejsce na interpretację wyników, a nie na ich powtarzanie. W tej sekcji autor powinien nadać swoim odkryciom znaczenie, osadzając je w szerszym kontekście naukowym.12 Recenzenci oczekują:

  • Interpretacji w kontekście literatury: Porównania uzyskanych wyników z wynikami innych, opublikowanych badań – zarówno tych zgodnych, jak i sprzecznych.
  • Wskazania implikacji: Wyjaśnienia, co wyniki oznaczają dla teorii, praktyki lub przyszłych badań w danej dziedzinie.
  • Uczciwego przedstawienia ograniczeń (Limitations): Żadne badanie nie jest idealne. Wskazanie na słabe strony własnej pracy (np. mała próba, specyficzna populacja, ograniczenia zastosowanej metody) nie jest oznaką słabości, lecz naukowego obiektywizmu i buduje wiarygodność w oczach recenzentów.12
  • Uzasadnionych wniosków: Główne wnioski muszą logicznie i bezpośrednio wynikać z przedstawionych wyników. Wyciąganie zbyt daleko idących, niepopartych dowodami konkluzji jest jednym z najczęstszych błędów.1

2.6. Język, Styl i Formatowanie: Profesjonalizm w Każdym Calu

Nawet najlepsze badanie może zostać negatywnie ocenione, jeśli jest przedstawione w sposób niechlujny. Błędy językowe, gramatyczne, stylistyczne i niezgodność z wymogami formatowania czasopisma tworzą bardzo złe wrażenie i mogą być samodzielnym powodem odrzucenia, zwłaszcza w przypadku tekstów pisanych w języku angielskim przez autorów, dla których nie jest to język ojczysty.5

  • Korekta językowa: Skorzystanie z usług profesjonalnej korekty (editing/proofreading) jest często niezbędną inwestycją.8
  • Przestrzeganie wytycznych dla autorów (IFAs): Rygorystyczne stosowanie się do wymogów czasopisma dotyczących struktury, limitu słów, stylu cytowań i formatowania tabel jest absolutnie konieczne.3

Należy pamiętać, że manuskrypt jest oceniany jako spójna całość. Recenzenci nie analizują sekcji w izolacji, lecz sprawdzają spójność „czerwonej nici” biegnącej przez cały tekst. Błąd w jednym elemencie ma efekt kaskadowy: niejasno sformułowany cel we wprowadzeniu sprawia, że całe badanie wydaje się bezcelowe; wada w metodologii unieważnia wyniki i czyni wnioski bezwartościowymi. Dlatego autor musi przeprowadzić „audyt spójności”, zadając sobie pytania: „Czy metodologia realizuje cel postawiony we wprowadzeniu?”, „Czy wyniki bezpośrednio odpowiadają na pytania badawcze?”, „Czy dyskusja interpretuje tylko te wyniki w kontekście tylko tego celu?”. Myślenie o manuskrypcie jako o spójnym, logicznym systemie jest kluczem do pozytywnej recenzji.

Rozdział 3: Etyka i Rzetelność Naukowa – Czerwone Linie w Procesie Publikacyjnym

Kwestie etyczne stanowią fundament wiarygodności nauki. W procesie recenzyjnym redaktorzy i recenzenci pełnią rolę strażników (gatekeepers) integralności badań. W przeciwieństwie do wad metodologicznych czy stylistycznych, które często można poprawić, naruszenia zasad etyki są traktowane jako przewinienia najcięższej wagi, prowadzące do natychmiastowego odrzucenia manuskryptu i mogące mieć długofalowe, negatywne konsekwencje dla reputacji i kariery naukowej autora.3 Podejrzenie o nierzetelność zmienia optykę oceny z „czy ta praca jest dobra?” na „czy temu autorowi można ufać?”. W tej sferze nie ma miejsca na kompromisy.

3.1. Plagiat, Autoplagiat i Zduplikowane Publikacje

Plagiat, czyli przywłaszczenie cudzych idei lub tekstu, jest fundamentalnym i niedopuszczalnym naruszeniem zasad etyki.7 Czasopisma rutynowo wykorzystują zaawansowane oprogramowanie do wykrywania plagiatu, które porównuje zgłoszony tekst z ogromnymi bazami danych opublikowanych prac.5 Należy pamiętać, że nierzetelność w tym zakresie obejmuje również bardziej subtelne formy:

  • Autoplagiat (text recycling): Ponowne wykorzystywanie fragmentów własnych, wcześniej opublikowanych prac bez odpowiedniego cytowania i zaznaczenia, że jest to materiał już opublikowany.3
  • Zduplikowana lub równoległa publikacja: Zgłoszenie tej samej lub bardzo podobnej pracy do więcej niż jednego czasopisma w tym samym czasie jest niedopuszczalne.3
  • „Salami-slicing”: Sztuczne dzielenie jednego, spójnego badania na wiele mniejszych, często bardzo podobnych do siebie artykułów, w celu zwiększenia liczby publikacji. Jest to postrzegane jako praktyka wprowadzająca w błąd i fałszująca obraz dorobku naukowego.1

3.2. Autorstwo i Konflikt Interesów

Kryteria autorstwa w publikacjach naukowych są jasno zdefiniowane przez międzynarodowe standardy (np. wytyczne ICMJE). Autorem powinna być wyłącznie osoba, która wniosła znaczący wkład intelektualny w koncepcję i projekt badania, zbieranie, analizę lub interpretację danych oraz w przygotowanie lub krytyczną rewizję manuskryptu.7 Nieuzasadnione dopisywanie autorów (autorstwo honorowe) lub pomijanie osób, które spełniają kryteria (ghost authorship), jest poważnym naruszeniem etyki.3 Równie ważne jest transparentne ujawnienie wszelkich potencjalnych konfliktów interesów – finansowych, zawodowych, osobistych – które mogłyby wpłynąć na obiektywizm prezentowanych badań.3

3.3. Integralność Danych

Fałszowanie, fabrykowanie lub świadoma manipulacja danymi w celu uzyskania pożądanych wyników jest najcięższym przestępstwem naukowym.3 Obejmuje to zarówno wymyślanie nieistniejących danych, jak i selektywne usuwanie niewygodnych wyników czy nieuprawnioną manipulację obrazami (np. w badaniach biologicznych). Redakcje i recenzenci są wyczuleni na wszelkie niespójności w danych, a w przypadku podejrzeń mogą zażądać dostępu do surowych danych badawczych. Wiele czasopism i instytucji finansujących badania wymaga od autorów przechowywania oryginalnych danych przez określony czas po publikacji.23

3.4. Etyka Badań

W przypadku badań prowadzonych z udziałem ludzi lub zwierząt, bezwzględnym wymogiem jest uzyskanie zgody odpowiedniej komisji ds. etyki badań naukowych (komisji bioetycznej). Fakt uzyskania takiej zgody, wraz z numerem decyzji, musi być jasno oświadczony w sekcji metodologicznej manuskryptu.7 Wszelkie procedury badawcze muszą być prowadzone z poszanowaniem praw i godności uczestników oraz zgodnie z zasadami dobrostanu zwierząt.

Rozdział 4: Perspektywa Międzydyscyplinarna – Jak Różnią się Oczekiwania Recenzentów

Błędem jest założenie, że kryteria oceny manuskryptu są uniwersalne. Każda dziedzina nauki, a nawet subdyscyplina, wykształciła własną kulturę publikacyjną i specyficzne oczekiwania wobec prac naukowych. Różnice te nie są arbitralne, lecz wynikają z fundamentalnie odmiennej epistemologii – tego, co w danej dziedzinie uważa się za wiarygodną „wiedzę” i akceptowalny „dowód”. Autor, zwłaszcza prowadzący badania interdyscyplinarne, musi być świadomy tych niuansów, aby skutecznie komunikować się z recenzentami z różnych środowisk.

4.1. Nauki Ścisłe, Przyrodnicze i Medyczne (STEM)

W dziedzinach STEM (Science, Technology, Engineering, and Medicine) nadrzędnymi wartościami są obiektywizm, powtarzalność (replicability) i rygor metodologiczny. „Dowodem” jest tu wynik poprawnie zaprojektowanego i przeprowadzonego eksperymentu lub obserwacji, który może być zweryfikowany przez innych badaczy.

  • Fokus recenzenta: Ocena koncentruje się na solidności projektu badawczego (np. obecność grup kontrolnych, randomizacja, zaślepienie), poprawności zastosowanych technik pomiarowych i adekwatności analizy statystycznej.2 Recenzent zadaje pytania: „Czy metody są opisane wystarczająco szczegółowo, by umożliwić replikację?”, „Czy wnioski są ściśle i jednoznacznie poparte przedstawionymi danymi empirycznymi?”.13
  • Struktura i styl: Standardem jest zwięzła i precyzyjna struktura IMRAD (Introduction, Methods, Results, and Discussion).24 Język powinien być pozbawiony dwuznaczności i subiektywnych ocen.
  • Typ recenzji: Historycznie dominowała recenzja jednostronnie anonimowa (single-blind), gdzie recenzent zna tożsamość autora, co ma podkreślać, że ocenie podlega sama praca, a nie reputacja badacza.25

4.2. Nauki Humanistyczne i Społeczne (HSS)

W naukach humanistycznych i społecznych (Humanities and Social Sciences) pojęcie „dowodu” jest bardziej złożone. Jest nim często oryginalna, przekonująca i dobrze ugruntowana w źródłach argumentacja, która wnosi nową perspektywę interpretacyjną lub teoretyczną.

  • Fokus recenzenta: Ocena skupia się na sile i spójności argumentu, oryginalności interpretacji, solidności ram teoretycznych oraz na tym, jak praca wpisuje się w istniejące debaty naukowe i wchodzi z nimi w dialog.18 Recenzent pyta: „Czy autor wykazuje się znajomością kluczowej literatury?”, „Czy jego teza jest nowatorska i dobrze uzasadniona?”, „Czy analiza materiału źródłowego jest pogłębiona i przekonująca?”.26
  • Struktura i styl: Artykuły są zazwyczaj znacznie dłuższe niż w STEM, a ich struktura jest bardziej elastyczna i narracyjna. Ważną rolę odgrywa styl i jakość języka. Kluczowym nośnikiem wiedzy, obok artykułów, są monografie.26
  • Typ recenzji: Zdecydowanie dominuje recenzja podwójnie anonimowa (double-blind), mająca na celu wyeliminowanie potencjalnych uprzedzeń związanych z osobą autora, jego afiliacją czy przynależnością do określonej szkoły myślenia.25

4.3. Informatyka (Computer Science)

Informatyka teoretyczna i stosowana posiada unikalną kulturę publikacyjną, która odróżnia ją od wielu innych dziedzin.

  • Fokus recenzenta: Ocena koncentruje się na nowatorstwie i efektywności proponowanych algorytmów, modeli lub systemów. Kluczowe jest rygorystyczne, ilościowe porównanie z istniejącymi rozwiązaniami (benchmarking) w celu udowodnienia przewagi nowej metody.
  • Rola konferencji: W przeciwieństwie do większości dyscyplin, w informatyce to recenzowane materiały z czołowych konferencji (a nie artykuły w czasopismach) są często głównym i najbardziej prestiżowym forum prezentacji nowych wyników. Proces recenzji na tych konferencjach jest niezwykle rygorystyczny, z niskimi wskaźnikami akceptacji.31
  • Dostępność kodu: Coraz częściej standardem staje się wymóg udostępnienia kodu źródłowego, co umożliwia pełną weryfikację i replikację wyników, choć jest to wciąż przedmiotem debaty.33

Świadomość tych różnic jest niezbędna. Autor pracy z pogranicza medycyny i socjologii musi zaspokoić oczekiwania obu światów: przedstawić solidne dane ilościowe i analizy statystyczne (oczekiwane w medycynie), ale jednocześnie osadzić je w pogłębionych ramach teoretycznych i zinterpretować w kontekście społecznym (oczekiwane w socjologii).15 Zrozumienie epistemologicznych podstaw różnych dziedzin pozwala na świadome kształtowanie manuskryptu tak, by był on „dwujęzyczny” i zrozumiały dla recenzentów z różnych kultur akademickich.

Zakończenie: Checklista Autooceny – Ostateczny Przegląd Przed Submisją

Poniższa checklista stanowi praktyczne narzędzie, które ma na celu pomóc autorowi w przeprowadzeniu finalnej, krytycznej oceny własnego manuskryptu. Została zaprojektowana tak, aby symulować proces myślowy recenzenta, zmuszając do spojrzenia na pracę z zewnętrznej, obiektywnej perspektywy. Przejście przez tę listę nie jest jedynie formalnością, ale aktywnym procesem diagnostycznym, który pozwala zidentyfikować i naprawić słabe punkty, zanim zrobią to redaktorzy i recenzenci. Wartość tego narzędzia leży w połączeniu pytania kontrolnego z potencjalną, realną krytyką recenzencką oraz konkretnym działaniem naprawczym.

Tabela 1. Checklista Autooceny Manuskryptu: Pytania, Które Zada Twój Recenzent

Kategoria Pytanie Kontrolne Potencjalny Komentarz Recenzenta (Potential Reviewer Comment) Działanie Naprawcze (Corrective Action)
I. Strategia i Dopasowanie Czy cele i zakres (Aims & Scope) docelowego czasopisma zostały dokładnie przeanalizowane? „This manuscript falls outside the scope of our journal. The topic is more suited for a publication with a clinical/theoretical focus.” 3 Przeczytaj „Aims & Scope” oraz instrukcje dla autorów (IFAs). Przejrzyj 5-10 artykułów z ostatniego roku w danym czasopiśmie, aby zrozumieć jego profil. Użyj narzędzi typu „Journal Suggester”.
Czy list przewodni (cover letter) jasno komunikuje, dlaczego ta praca jest ważna i pasuje do tego konkretnego czasopisma? „The cover letter is generic and does not explain the specific relevance of this work to our readership.” 2 Napisz list dedykowany do konkretnego czasopisma. W 2-3 zdaniach wyjaśnij nowość pracy, jej znaczenie i dlaczego jest idealnym kandydatem do publikacji właśnie tutaj, odwołując się do profilu czasopisma.
Czy abstrakt jest samodzielnym, jasnym i kompletnym streszczeniem pracy (cel, metody, wyniki, wnioski)? „The abstract is poorly written and fails to clearly summarize the key findings and their significance.” 12 Napisz strukturyzowany abstrakt. Poproś osobę spoza Twojej wąskiej specjalizacji o jego przeczytanie i sprawdzenie, czy jest zrozumiały. Upewnij się, że nie zawiera błędów i jest zgodny z limitem słów.
II. Nowość i Znaczenie Czy praca wnosi wyraźny, oryginalny wkład do istniejącej wiedzy? „The study lacks novelty and largely confirms what is already known in the field without adding significant new insights.” 1 We wprowadzeniu jasno zidentyfikuj lukę badawczą. Dodaj „statement of novelty”. Wyjaśnij, co odróżnia Twoje badanie od poprzednich (nowa metoda, inna populacja, nowa interpretacja).
Czy przegląd literatury jest aktualny, wyczerpujący i krytyczny, a nie tylko opisowy? „The literature review is superficial and misses several key recent publications in this area.” 10 Zaktualizuj bibliografię o najnowsze prace. Upewnij się, że przegląd prowadzi do logicznego uzasadnienia Twojego badania, a nie jest tylko listą streszczeń.
III. Metodologia Czy metodologia jest opisana na tyle szczegółowo, aby umożliwić pełną replikację badania? „The methods section lacks sufficient detail, particularly regarding [specify element]. As it stands, the study is not replicable.” 8 Opisz każdy krok procedury. Podaj nazwy producentów sprzętu i oprogramowania. Skorzystaj z wytycznych raportowania (np. CONSORT, STROBE, PRISMA). Poproś kolegę o „mentalną replikację” badania na podstawie opisu.
Czy wybór metod badawczych i analizy statystycznej jest uzasadniony i odpowiedni do postawionego pytania? „The statistical analysis is inappropriate for this type of data. The authors should have used [suggested method] instead.” 2 Uzasadnij, dlaczego wybrano daną metodę. Skonsultuj plan analizy statystycznej z biostatystykiem PRZED rozpoczęciem badania. Sprawdź, czy spełnione są założenia użytych testów.
IV. Struktura i Logika Czy istnieje logiczna i spójna „czerwona nić” łącząca wprowadzenie, metody, wyniki i wnioski? „There is a disconnect between the aims stated in the introduction and the results presented. The conclusions do not seem to follow from the data.” 1 Stwórz mapę myśli swojego artykułu. Sprawdź, czy każdy element logicznie wynika z poprzedniego. Upewnij się, że wyniki bezpośrednio odpowiadają na pytania postawione we wprowadzeniu.
Czy wnioski są bezpośrednio i wyłącznie poparte przedstawionymi wynikami, bez nadinterpretacji? „The authors overstate their findings. The conclusions drawn are too broad and not fully supported by the evidence provided.” 1 Przejrzyj każdy wniosek i zadaj pytanie: „Która dokładnie tabela lub rycina to potwierdza?”. Usuń wszelkie stwierdzenia, które mają charakter spekulacji lub wykraczają poza dane.
Czy w dyskusji uwzględniono i uczciwie omówiono ograniczenia badania (limitations)? „The authors fail to acknowledge the significant limitations of their study, which undermines the credibility of their findings.” 12 Dodaj dedykowany podrozdział „Limitations” w dyskusji. Bądź szczery co do słabych stron (np. mała próba, brak grupy kontrolnej, potencjalne źródła błędu). To buduje zaufanie.
V. Prezentacja i Język Czy tekst jest wolny od błędów gramatycznych, stylistycznych i literówek? „The manuscript is marred by numerous grammatical errors and awkward phrasing, which makes it difficult to read and understand.” 8 Skorzystaj z profesjonalnej korekty językowej, zwłaszcza jeśli angielski nie jest Twoim językiem ojczystym. Użyj narzędzi do sprawdzania gramatyki, ale nie polegaj na nich w 100%. Daj tekst do przeczytania kilku osobom.
Czy tabele i ryciny są czytelne, poprawnie opisane i spójne z tekstem? „Figure 2 is unclear and poorly labeled. There are also inconsistencies between the data reported in the text and in Table 1.” 6 Sprawdź każdą liczbę w tekście, tabelach i na rycinach pod kątem spójności. Upewnij się, że każda tabela/rycina ma wyczerpujący tytuł i legendę. Zapewnij wysoką rozdzielczość grafik.
Czy praca jest sformatowana ściśle według wytycznych dla autorów (IFAs) danego czasopisma? „The manuscript does not adhere to the journal’s formatting guidelines regarding citation style and section headings.” 7 Wydrukuj IFAs i punkt po punkcie sprawdź zgodność swojego manuskryptu. Użyj menedżera bibliografii (np. EndNote, Zotero) z odpowiednim stylem cytowań dla danego czasopisma.
VI. Etyka Czy wszystkie źródła są poprawnie cytowane i czy nie ma śladu plagiatu lub autoplagiatu? „The plagiarism check revealed significant overlap with previously published work, which was not properly cited.” 3 Użyj oprogramowania do sprawdzania plagiatu przed submisją. Cytuj wszystkie źródła, w tym własne wcześniejsze prace, jeśli z nich korzystasz. Wszelkie dosłowne cytaty umieść w cudzysłowie.
Czy jasno zadeklarowano zgodę komisji bioetycznej i ewentualne konflikty interesów? „The authors have not provided a statement regarding ethical approval for this study involving human subjects.” 7 W sekcji „Metody” umieść oświadczenie o zgodzie komisji etycznej (z nazwą komisji i numerem zgody). W osobnym oświadczeniu zadeklaruj wszelkie potencjalne konflikty interesów lub ich brak.

Cytowane prace

  1. Peer reviewers’ reasons for rejecting manuscripts submitted to the Journal of the Musical Arts in Africa, otwierano: czerwca 15, 2025, https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.2989/18121004.2021.2022857
  2. Jak przygotować artykuł naukowy i doprowadzić … – Nauka po ludzku, otwierano: czerwca 15, 2025, https://poradnik-naukowy.gumed.edu.pl/42025.html
  3. 5 top reasons for desk rejection – and how to avoid them – Author …, otwierano: czerwca 15, 2025, https://authorservices.taylorandfrancis.com/blog/get-published/5-reasons-for-desk-rejection-and-how-to-avoid-them/
  4. Understanding the peer review process – Author Services – Taylor & Francis, otwierano: czerwca 15, 2025, https://authorservices.taylorandfrancis.com/publishing-your-research/peer-review/
  5. Paper Rejection: Common Reasons | Elsevier Language Services, otwierano: czerwca 15, 2025, https://scientific-publishing.webshop.elsevier.com/publication-process/paper-rejection-common-reasons/
  6. How to Avoid Desk Rejection: Stop Making These 5 Mistakes – Paperpal, otwierano: czerwca 15, 2025, https://paperpal.com/blog/researcher-resources/research-advice/how-to-avoid-desk-rejection
  7. Powody odrzucenia artykułu naukowego do publikacji – Blog spubl.pl, otwierano: czerwca 15, 2025, https://spubl.pl/pl/blog/reasons-for-rejecting-a-scientific-article-for-publication
  8. Negatywna recenzja artykułu naukowego – Dysertacje.pl, otwierano: czerwca 15, 2025, https://dysertacje.pl/negatywna-recenzja-artykulu-naukowego/
  9. Tips for Reviewing a Clinical Manuscript – Wiley Author Services, otwierano: czerwca 15, 2025, https://authorservices.wiley.com/Reviewers/journal-reviewers/how-to-perform-a-peer-review/tips-for-reviewing-a-clinical-manuscript.html
  10. Najczęstsze powody odrzucenia artykułu przez czasopismo naukowe – eCORRECTOR, otwierano: czerwca 15, 2025, https://ecorrector.com/pl/najczestsze-powody-odrzucenia-artykulu-przez-czasopismo-naukowe/
  11. Najczęstsze problemy napotykane przez autorów w procesie publikacji artykułu – Blog spubl.pl, otwierano: czerwca 15, 2025, https://spubl.pl/pl/blog/common-problems-that-authors-face-in-the-process-of-publishing-an-article
  12. 10 Common Reasons for Journal Paper Rejection and How to Avoid …, otwierano: czerwca 15, 2025, https://www.manuscriptedit.com/scholar-hangout/journal-paper-rejection/
  13. About the Peer Review Process – IEEE Author Center Journals, otwierano: czerwca 15, 2025, https://journals.ieeeauthorcenter.ieee.org/submit-your-article-for-peer-review/about-the-peer-review-process/
  14. Step by Step Guide to Reviewing a Manuscript | Wiley, otwierano: czerwca 15, 2025, https://authorservices.wiley.com/Reviewers/journal-reviewers/how-to-perform-a-peer-review/step-by-step-guide-to-reviewing-a-manuscript.html
  15. How We Review a Medical Education Research Manuscript – PMC, otwierano: czerwca 15, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9131887/
  16. Preparing Your Manuscript – Wiley Author Services, otwierano: czerwca 15, 2025, https://authorservices.wiley.com/author-resources/Journal-Authors/Prepare/index.html
  17. Scopus: proces oraz kryteria wyboru czasopism, otwierano: czerwca 15, 2025, https://pg.edu.pl/documents/611754/12f7f3c7-9ada-45d0-a2c9-3cc2e5e95914
  18. Arts and humanities reviewer checklist – Editor Resources – Taylor & Francis, otwierano: czerwca 15, 2025, https://editorresources.taylorandfrancis.com/reviewer-guidelines/review-checklist/arts-and-humanities-reviewer-checklist/
  19. A Systematic Guide to Reviewing a Manuscript | AJR – American Journal of Roentgenology, otwierano: czerwca 15, 2025, https://www.ajronline.org/doi/full/10.2214/AJR.05.0782
  20. Manuscript guide for Social Science & Medicine | The SHARP Research Lab, otwierano: czerwca 15, 2025, https://sharp.uconn.edu/style-guide-ssm-health-psychology/
  21. Zasady etyczne – Wiedza Obronna, otwierano: czerwca 15, 2025, https://wiedzaobronna.edu.pl/index.php/wo/zasady-etyczne
  22. Zasady etyki publikacyjnej obowiązujące redaktorów, autorów i recenzentów dwumiesięcznika „Prawo i Więź”, otwierano: czerwca 15, 2025, https://prawoiwiez.edu.pl/index.php/piw/copyright
  23. Standardy etyczne – IBE PIB, otwierano: czerwca 15, 2025, https://www.ibe.edu.pl/pl/edukacja-o-czasopismie/edukacja-standardy-etyczne
  24. Recenzja artykułów naukowych. Funkcje i typy – Blog spubl.pl, otwierano: czerwca 15, 2025, https://spubl.pl/pl/blog/scientific-articles-review-features-and-types
  25. Understanding Disciplinary Differences in Peer Review – AAUP, otwierano: czerwca 15, 2025, https://www.aaup.org/article/understanding-disciplinary-differences-peer-review
  26. Peer Review in the Humanities and Social Sciences – Wiley, otwierano: czerwca 15, 2025, https://www.wiley.com/en-us/network/publishing/research-publishing/peer-review/peer-review-in-the-humanities-and-social-sciences
  27. How to write an effective peer review report (for humanities & social sciences), otwierano: czerwca 15, 2025, https://www.its-her-factory.com/2022/08/how-to-write-an-effective-peer-review-report-for-humanities-social-sciences/
  28. 2.7: Reviewing – Humanities LibreTexts, otwierano: czerwca 15, 2025, https://human.libretexts.org/Bookshelves/Composition/Introductory_Composition/Rhetoric_and_Composition_(Wikibooks)/02%3A_Overview-_The_Writing_Process/2.07%3A_Reviewing
  29. Academic writing & publishing is vastly different in STEM vs humanities – EASE, otwierano: czerwca 15, 2025, https://ease.org.uk/2022/06/academic-writing-publishing-is-vastly-different-in-stem-vs-humanities/
  30. Peer Review in the Social Sciences and Humanities, otwierano: czerwca 15, 2025, https://embassy.science/wiki/Theme:050a1a18-4a5f-4260-9850-3b7b7e486f73
  31. Is publishing a chapter in a good publisher peer reviewed book considered as valuable as a journal publication in computer science? – Quora, otwierano: czerwca 15, 2025, https://www.quora.com/Is-publishing-a-chapter-in-a-good-publisher-peer-reviewed-book-considered-as-valuable-as-a-journal-publication-in-computer-science
  32. Computer Science Publications: conference vs journal on application form, otwierano: czerwca 15, 2025, https://academia.stackexchange.com/questions/69692/computer-science-publications-conference-vs-journal-on-application-form
  33. The journal Science: Scientists should be required to publish their computer source code : r/PhilosophyofScience – Reddit, otwierano: czerwca 15, 2025, https://www.reddit.com/r/PhilosophyofScience/comments/s6uxu/the_journal_science_scientists_should_be_required/
  34. How to handle article rejection – Emerald Publishing, otwierano: czerwca 15, 2025, https://www.emeraldgrouppublishing.com/how-handle-article-rejection