Czy Homo Economicus to mit? AI odkrywa, jak naprawdę myślimy o zasobach

Czy zachodnie teorie ekonomiczne są uniwersalne? Syntetyczni Agenci Kulturowi (SCAs) rzucają wyzwanie status quo, odsłaniając globalną mozaikę decyzji.

🔎 Problem: pułapka WEIRD

Dotychczas ekonomia behawioralna badała głównie społeczeństwa WEIRD (zachodnie, wykształcone, uprzemysłowione, bogate, demokratyczne). To jak patrzenie na świat przez dziurkę od klucza – 80% ludzkości pozostaje w cieniu. Pytanie: Jak badać decyzje ekonomiczne społeczności z Amazonii, nomadów z Mongolii czy rolników z Malawi, nie wtłaczając ich w zachodnie ramy?

🤖 Metodologia: kulturowe avatary

Naukowcy stworzyli Syntetycznych Agentów Kulturowych (SCAs) – modele AI oparte na dużych modelach językowych (LLM), które:

• Symulują małe społeczności (np. plemię z Papui Nowej Gwinei),
• Uczą się z antropologicznych opisów i lokalnych narracji,
• Podejmują decyzje w klasycznych eksperymentach (gra dyktatora, gra ultimatum).
  Metafora: To jak cyfrowe lustro, które odbija ekonomiczne DNA kultur pomijanych w podręcznikach.

📊 Kluczowe wyniki

1. Bunt przeciwko Homo Economicus
   Żaden SCA nie zachowywał się jak racjonalny egoista – nawet wirtualni rolnicy z Etiopii dzielili się zasobami, łamiąc teorie neoklasyczne. „Algorytmy okazały się bardziej ludzkie niż człowiek z wykresów”.
2. Multimodalny Efekt Posiadania
   W nowatorskim eksperymencie SCAs „dostawały” wirtualne przedmioty (obrazy + opisy). Okazało się, że przywiązanie do „swojego” było silniejsze niż w tekstowych symulacjach – jak u Masajów, którzy wolą bydło od pieniędzy.
3. Generator Hipotez
   Dla kultur bez danych (np. społeczności Inuitów) SCAs generują testowalne przewidywania: np. że w grach kooperacyjnych ważniejsza jest reputacja rodziny niż indywidualny zysk.

💡 Dlaczego to zmienia zasady gry?

• Etyczny Prototyp: Zamiast wysyłać antropologów na 2 lata do dżungli, najpierw testuj hipotezy na SCAs.
• Koszt: Symulacja 1000 kultur = cena jednego eksperymentu terenowego.
• Inkluzywność: Ekonomia przestaje być monokulturą zachodnich założeń.

🚀 Co Dalej? droga do hyperrealizmu

• Etno-AI: Integracja dzienników podróży, mitów, a nawet pieśni ludowych jako danych treningowych dla SCAs.
• Decyzje w VR: Agenci podejmują wybory w symulowanych wioskach 3D, gdzie pogoda czy tabu wpływają na transakcje.
• Neuro-SCAs: Modele łączące LLM z danymi fMRI – jak kultura kształtuje mózgowe ścieżki nagrody?

🔮 Przyszłość:
„Gdyby Max Weber żył w erze AI, pisałby nie o «etyce protestanckiej», lecz o «algorytmach duchowości»”. SCAs to nie narzędzia – to most między cywilizacjami, który sprawia, że ekonomia wreszcie słyszy głosy spoza swojej bańki.

Źródło: arxiv.org/abs/2501.06834  – „Różnorodność nie jest problemem do rozwiązania – to biblioteka możliwości, którą dopiero otwieramy”.

Pomysł na doktorat apropo ww wpisu: doktorat