Palenie Lasów za Nasze Pieniądze: Ciemna Strona „Zielonej” Energii

Potrzebujesz wsparcia w analizie danych, przygotowaniu publikacji naukowej lub pracy doktorskiej? Nasz zespół ekspertów pomoże Ci przekuć Twoje badania w solidne, merytoryczne opracowanie. Skontaktuj się z nami, aby omówić Twój projekt.

Dlaczego ten temat jest ważny?

„Zielona energia” to jedno z najważniejszych haseł naszej epoki. Kojarzy się z czystym powietrzem, innowacją i bezpieczną przyszłością. A co, jeśli jedno z jej głównych źródeł w Polsce, hojnie wspierane z publicznych pieniędzy, w rzeczywistości pogłębia kryzys klimatyczny, niszczy polski przemysł i zagraża naszemu bezpieczeństwu energetycznemu?

To nie jest hipotetyczne pytanie. To sedno problemu spalania biomasy drzewnej w polskiej energetyce. Problem, który przez lata rósł w cieniu transformacji, a którego skala jest dziś alarmująca. Analiza oparta na najnowszych danych i prognozach rządowych pokazuje, że pod płaszczykiem odnawialnego źródła energii kryje się mechanizm, który zamiast rozwiązywać problemy, tworzy nowe – dla gospodarki, przyrody i suwerenności państwa.

Eksplozja napędzana dotacjami: jak polska energetyka zakochała się w drewnie

W ciągu ostatnich dwudziestu lat byliśmy świadkami cichej, ale gwałtownej rewolucji. Zużycie drewna w polskiej energetyce zawodowej wzrosło niemal 150-krotnie, z marginalnego poziomu w 2004 roku do blisko 5 milionów metrów sześciennych w roku 2023. Jeśli doliczymy do tego przemysł, łącznie spalono ponad 9 milionów metrów sześciennych drewna. Ta niewyobrażalna ilość odpowiada 22% całego drewna pozyskanego w tym samym roku w polskich lasach.

Główną przyczyną tego boomu nie była efektywność czy naturalna przewaga rynkowa. Była nią polityka państwa, nastawiona na wspieranie energetyki biomasowej. Tylko w latach 2011–2020 producenci energii elektrycznej z biomasy otrzymali 21 miliardów złotych wsparcia w ramach systemu zielonych certyfikatów. Dodatkowe, ponad 100 milionów euro, popłynęło z funduszy unijnych. Te ogromne pieniądze stworzyły sztuczną przewagę, pozwalając energetyce płacić za drewno więcej, niż było to rynkowo uzasadnione.

Dwie gałęzie tego samego drzewa: przemysł kontra energetyka

Drewno, które trafia do pieców elektrowni, nie jest bezwartościowym odpadem. W przytłaczającej większości jest to pełnowartościowy surowiec, który mógłby i powinien być wykorzystany do produkcji dóbr o znacznie wyższej wartości – płyt meblarskich, papieru czy materiałów budowlanych. Polskie branże drzewna i papiernicza, które odpowiadają za około 2/3 krajowego zużycia drewna, zostały zmuszone do nierównej walki o surowiec. Muszą konkurować z dotowanym sektorem energetycznym, który jest w stanie zapłacić wyższą cenę, windując koszty dla wszystkich i zaburzając stabilność całego rynku. Zamiast realizować logiczną zasadę kaskadowego wykorzystania – najpierw trwałe produkty, na samym końcu energia – system publicznego wsparcia promuje marnotrawstwo cennego zasobu.

Zielony mit: ekologiczne i klimatyczne koszty spalania lasów

Wspieranie energetyki biomasowej opiera się na prawnym, ale naukowo fałszywym założeniu, że jest ona zeroemisyjna. Rzeczywistość jest inna. Spalanie biomasy drzewnej wiąże się z wyższymi emisjami CO₂ na jednostkę wyprodukowanej energii niż spalanie węgla, ropy czy gazu. Wynika to z niższej kaloryczności i wyższej wilgotności drewna. Argument, że odrastające drzewa pochłoną wyemitowany węgiel, jest prawdziwy, ale nieistotny w kontekście kryzysu klimatycznego. Ten proces trwa dziesiątki, a nawet setki lat. W tym krytycznym czasie, kiedy musimy radykalnie ograniczać emisje, energetyka biomasowa dokłada ich do atmosfery jeszcze więcej.

Jednocześnie, rosnący popyt na drewno do celów energetycznych jest jednym z czynników napędzających intensyfikację gospodarki leśnej. Prowadzi to do zwiększonej presji na najcenniejsze ekosystemy leśne, w tym te objęte ochroną w ramach sieci Natura 2000, i zagraża realizacji celów ochrony przyrody.

Rozdroże transformacji: dwa scenariusze dla Polski

W obliczu tych problemów, Polska stoi na rozdrożu, co doskonale ilustrują dwa scenariusze zawarte w projekcie aktualizacji Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK).

• Scenariusz WEM (business as usual): To kontynuacja dotychczasowego trendu. Zakłada dalszy, szybki rozwój energetyki biomasowej. Realizacja tego scenariusza doprowadziłaby do wzrostu zużycia biomasy drzewnej o kolejne 5 milionów metrów sześciennych do 2040 roku. Łączne zapotrzebowanie energetyki i przemysłu sięgnęłoby wówczas równowartości jednej trzeciej całego drewna pozyskiwanego w Polsce.

• Scenariusz WAM (aktywna transformacja): To ścieżka odwrotu. Zakłada stopniowe odchodzenie od wykorzystania biomasy w energetyce, wygaszanie wsparcia finansowego i wdrożenie zasady kaskadowego wykorzystania drewna. Zużycie drewna na cele energetyczne spada w tym scenariuszu poniżej obecnego poziomu.

Iluzja samowystarczalności: droga do uzależnienia od importu

Analiza scenariusza WEM prowadzi do jednego, nieuniknionego wniosku: Polska nie jest w stanie zaspokoić tak gigantycznego zapotrzebowania na biomasę z własnych zasobów. Nawet pomijając obietnicę wyłączenia 20% najcenniejszych lasów z wycinki, krajowy potencjał jest dalece niewystarczający. Oznacza to, że zaspokojenie tego popytu musiałoby nastąpić na jeden z dwóch sposobów: albo poprzez odebranie surowca polskiemu przemysłowi drzewnemu, co byłoby dla niego katastrofalne, albo – co bardziej prawdopodobne – poprzez masowy import biomasy.

Poleganie na imporcie to prosta droga do utraty suwerenności i bezpieczeństwa energetycznego. Naraża nas na fluktuacje cen na globalnych rynkach, podobne do tych, które obserwowaliśmy po agresji Rosji na Ukrainę. Co więcej, szacowany łączny koszt importowanej biomasy w latach 2030–2040 wyniósłby astronomiczne 50 miliardów złotych, co fatalnie odbiłoby się na bilansie handlowym Polski.

Mądra alternatywa: jak wyjść z pułapki biomasy?

Scenariusz WAM, w przeciwieństwie do ślepego zaułka, jakim jest WEM, wyznacza racjonalną ścieżkę transformacji. Jego realizacja, zgodna z postulatami przemysłu drzewnego, organizacji ekologicznych i zobowiązaniami koalicji rządzącej, jest nie tylko możliwa, ale i konieczna. Kluczowe działania, które muszą zostać podjęte, to:

• Wygaszenie dopłat do spalania biomasy w istniejących instalacjach i wstrzymanie wsparcia dla nowych inwestycji.

• Wdrożenie zasady kaskadowego wykorzystania drewna, która priorytetyzuje jego użycie do produkcji trwałych dóbr, a spalanie dopuszcza jedynie jako ostatnią opcję.

• Wprowadzenie rzetelnego systemu monitoringu i weryfikacji spalanej biomasy, w tym elektronicznego systemu śledzenia przepływów drewna.

Realizacja tej strategii ochroni polski przemysł drzewny, zmniejszy presję na lasy i uchroni Polskę przed kosztownym uzależnieniem od importowanych surowców. To jedyna droga, na której „zielona energia” nie będzie tylko pustym hasłem, ale realną korzyścią dla wszystkich.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

1. Czy spalanie drewna nie jest lepsze od spalania węgla?
   W kontekście zanieczyszczenia powietrza (pyły, tlenki siarki) może być, ale w kontekście emisji CO₂ – nie. Na każdą wyprodukowaną megawatogodzinę energii, spalanie biomasy drzewnej emituje więcej dwutlenku węgla niż spalanie węgla. Argument o „neutralności węglowej” jest mylący, ponieważ ignoruje czas potrzebny na ponowne pochłonięcie tego CO₂ przez las, który wynosi od kilkudziesięciu do ponad stu lat.

2. Jakie dokładnie drewno jest spalane w elektrowniach? Czy to tylko gałęzie i odpady?
   Nie. Chociaż wykorzystuje się produkty uboczne przemysłu drzewnego, takie jak zrębki czy trociny, to dane z 2022 roku pokazują, że ponad jedna trzecia (34,6%) biomasy spalanej w energetyce to pełnowartościowe drewno okrągłe, pochodzące bezpośrednio z lasu. To ten sam surowiec, o który konkuruje przemysł.

3. Czy nie możemy po prostu posadzić więcej lasów, żeby mieć więcej drewna?
   Sadzenie nowych lasów jest niezwykle ważne, ale nie rozwiązuje problemu w krótkiej i średniej perspektywie. Drzewa rosną wolno, a zapotrzebowanie energetyki jest natychmiastowe i ogromne. Co więcej, z punktu widzenia bioróżnorodności i zdolności do pochłaniania węgla, nic nie zastąpi starych, dojrzałych lasów, które są najbardziej zagrożone przez rosnącą presję na pozyskanie drewna.

4. Kto najbardziej zyskuje na obecnym systemie wspierania biomasy?
   Głównymi beneficjentami są przedsiębiorstwa energetyczne, które dzięki publicznym dotacjom (np. w formie zielonych certyfikatów) mogą produkować energię z biomasy, jednocześnie uzyskując przewagę konkurencyjną na rynku surowca. System ten w sztuczny sposób czyni opłacalnym coś, co w warunkach wolnorynkowych często by takie nie było.

5. Czym jest zasada kaskadowego wykorzystania drewna?
   To logiczna i zrównoważona hierarchia wykorzystania zasobów. Mówi ona, że drewno jako cenny surowiec powinno być w pierwszej kolejności używane do produkcji trwałych produktów o wysokiej wartości (np. meble, materiały budowlane). Następnie, te produkty powinny być jak najdłużej używane, naprawiane i ponownie wykorzystywane. Dopiero na samym końcu cyklu życia, gdy drewno nie nadaje się już do żadnego innego zastosowania materialnego, może być wykorzystane do produkcji energii.

Publikacje wykonane przez nas w podobnej tematyce

1. Ekonomiczne skutki subsydiowania energetyki biomasowej: analiza zakłóceń na rynku surowca drzewnego w Polsce.

2. Dług węglowy polskiej bioenergii: modelowanie rzeczywistego cyklu życia emisji CO₂ ze spalania biomasy leśnej.

3. Wdrażanie zasady kaskadowego wykorzystania drewna w polityce krajowej: studium porównawcze regulacji europejskich.

4. Wykorzystanie technologii teledetekcji i blockchain do stworzenia transparentnego systemu monitorowania pochodzenia biomasy drzewnej w Polsce.

5. Suwerenność energetyczna a import biomasy: analiza ryzyka geopolitycznego dla polskiego sektora energetycznego w perspektywie do 2050 roku.