Jak trzy filary nauki w Polsce budują technologiczną potęgę?

Streszczenie Wykonawcze

Niniejszy raport przedstawia wyczerpującą analizę obecnych trendów w badaniach naukowych w Polsce, ukazując krajowy system badań, rozwoju i innowacji (B+R+I) jako świadomie zaprojektowany, wielopoziomowy i spójny ekosystem. Analiza dowodzi, że nadrzędnym celem strategicznym tego systemu jest budowa i utrzymanie suwerenności technologicznej Polski, rozumianej jako zdolność do samodzielnego tworzenia, rozwijania i wdrażania kluczowych technologii, co stanowi fundament bezpieczeństwa narodowego i przewagi konkurencyjnej gospodarki.

Spójność polskiego ekosystemu badawczego opiera się na trzech fundamentalnych filarach. Po pierwsze, na nadrzędnej strategii państwowej, jaką jest Polityka Naukowa Państwa (PNP), która wyznacza ogólne kierunki i priorytety dla całego systemu szkolnictwa wyższego i nauki.1 Po drugie, na działaniu dwóch wyspecjalizowanych agencji grantowych –

Narodowego Centrum Nauki (NCN) oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) – które w sposób komplementarny finansują cały łańcuch tworzenia wiedzy, od badań podstawowych, stanowiących fundament dla przyszłych odkryć, po badania stosowane i prace rozwojowe, ukierunkowane na bezpośrednią komercjalizację i wdrożenia w gospodarce.3 Po trzecie, na zdecentralizowanym mechanizmie priorytetyzacji, jakim są

Krajowe Inteligentne Specjalizacje (KIS), który koncentruje inwestycje publiczne i prywatne w obszarach o największym zidentyfikowanym potencjale gospodarczym i innowacyjnym.5

Ta zintegrowana architektura, uzupełniona o wbudowane mechanizmy cyklicznej ewaluacji, monitoringu jakości oraz silny nacisk na rzetelność i etykę badań, tworzy solidny i adaptacyjny fundament dla transformacji gospodarczej Polski. System ten, mimo stojących przed nim wyzwań, wykazuje zdolność do samokorekty i ewolucji, konsekwentnie zmierzając w kierunku wzmacniania strategicznej autonomii Polski na arenie międzynarodowej. Raport dowodzi, że polski system badawczy nie jest zbiorem przypadkowych inicjatyw, lecz wysoko zorganizowaną i strategicznie ukierunkowaną machiną, której celem jest zapewnienie Polsce miejsca w gronie państw technologicznie suwerennych.

Rozdział 1: Fundamenty Strategiczne i Architektura Instytucjonalna Polskiej Nauki

Wprowadzenie do Rozdziału

Architektura polskiego systemu naukowego stanowi przykład ustrukturyzowanej i przemyślanej całości, która nie jest dziełem przypadku, lecz wynikiem świadomych decyzji strategicznych. System ten opiera się na solidnych fundamentach prawnych, strategicznych i etycznych, które razem tworzą spójne ramy dla realizacji nadrzędnego celu, jakim jest osiągnięcie suwerenności technologicznej. Analiza tych fundamentów wykazuje, że polski ekosystem badawczy został zaprojektowany w sposób, który ma zapewnić ciągłość i komplementarność działań na wszystkich etapach procesu innowacyjnego – od generowania fundamentalnej wiedzy, poprzez jej rozwój, aż po wdrożenie w gospodarce. Niniejszy rozdział nakreśli kluczowe elementy tej architektury: nadrzędną rolę Polityki Naukowej Państwa, komplementarną strukturę finansowania opartą na dwóch filarach – NCN i NCBR, mechanizmy zapewnienia jakości poprzez ewaluację oraz fundamentalne znaczenie etyki jako podstawy zaufania do nauki.

1.1. Polityka Naukowa Państwa (PNP) jako Nadrzędna Mapa Drogowa

Podstawą prawną i strategiczną dla funkcjonowania całego systemu szkolnictwa wyższego i nauki w Polsce jest Polityka Naukowa Państwa (PNP). Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, to Rada Ministrów określa ten kluczowy dokument strategiczny, który wskazuje priorytety dla całego systemu.1 PNP nie jest dokumentem statycznym; podlega on regularnej aktualizacji i ewaluacji, która odbywa się nie rzadziej niż raz na 5 lat, co zapewnia jego adekwatność do zmieniających się warunków społeczno-gospodarczych i wyzwań globalnych.8

Cel PNP wykracza daleko poza wspieranie nauki dla samej nauki, choć jej rola w „doskonaleniu człowieka” jest również podkreślana.8 Dokument ten jednoznacznie pozycjonuje działalność naukową jako kluczowe narzędzie w realizacji strategii państwa, mające na celu „stymulowanie rozwoju polskiego społeczeństwa i gospodarki” oraz „budowanie przewagi konkurencyjnej Polski na arenie międzynarodowej”.2 Takie sformułowanie celów jest formalnym potwierdzeniem, że inwestycje w badania i rozwój są postrzegane jako strategiczna inwestycja w przyszłość kraju i jego suwerenność.

Kluczowym aspektem, świadczącym o dojrzałości i zorganizowanym charakterze systemu, jest wbudowany mechanizm cyklicznej ewaluacji. Proces ten, nadzorowany przez Komitet Polityki Naukowej (KPN) i często realizowany na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego przez wyspecjalizowane jednostki, takie jak Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy (OPI PIB), wykorzystuje zaawansowane metody badawcze, w tym ankiety, warsztaty eksperckie oraz metodę delficką.9 Taki model ewaluacji zapewnia, że polityka naukowa jest procesem opartym na dowodach (evidence-based), zdolnym do adaptacji i korekty kursu w odpowiedzi na nowe wyzwania i szanse.9

Co najważniejsze, PNP nie jest dokumentem abstrakcyjnym, zawieszonym w próżni. Stanowi ona formalną podstawę do realizacji programów strategicznych i rozwojowych państwa, w tym tych wdrażanych przez kluczowe agencje wykonawcze.2 W szczególności, to na podstawie kierunków wskazanych w PNP Rada Narodowego Centrum Badań i Rozwoju przygotowuje projekty programów strategicznych, które następnie są zatwierdzane przez ministra.12 Tworzy to bezpośrednie i formalne powiązanie między polityką na najwyższym szczeblu a działaniami operacyjnymi, zapewniając, że strumienie finansowania są kierowane na obszary uznane przez państwo za priorytetowe.

1.2. Dwa Filary Finansowania: Komplementarność Badań Podstawowych i Wdrożeniowych

Architektura instytucjonalna finansowania nauki w Polsce opiera się na dwóch potężnych i komplementarnych filarach: Narodowym Centrum Nauki (NCN), odpowiedzialnym za badania podstawowe, oraz Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (NCBR), skupionym na badaniach stosowanych i ich komercjalizacji. Ten dualizm nie jest przypadkowy – stanowi on świadomie zaprojektowany mechanizm, mający na celu zapewnienie zasilania całego ekosystemu innowacji, od fundamentalnych idei po gotowe do wdrożenia technologie.

Narodowe Centrum Nauki (NCN): Strażnik Doskonałości w Badaniach Podstawowych

Misją Narodowego Centrum Nauki jest wspieranie działalności naukowej w zakresie badań podstawowych, które są definiowane jako oryginalne prace „podejmowane przede wszystkim w celu zdobywania nowej wiedzy o podstawach zjawisk i obserwowalnych faktów bez nastawienia na bezpośrednie zastosowanie komercyjne”.4 Rola NCN jest absolutnie fundamentalna dla długoterminowej strategii budowy suwerenności technologicznej. Finansując badania podstawowe, NCN tworzy rezerwuar nowej wiedzy i kapitału intelektualnego, który stanowi niezbędny surowiec dla przyszłych innowacji. Bez silnych badań podstawowych, system innowacji skazany byłby na wtórność i naśladowanie rozwiązań zagranicznych.

Działalność NCN opiera się na pryncypiach, które gwarantują zdrowie i konkurencyjność ekosystemu naukowego. Należą do nich: „identyfikacja i finansowanie najlepszych badań naukowych”, „otwarcie na globalną naukę”, „bezstronność i transparentność procedur” oraz, co kluczowe, „nienarzucanie odgórnej tematyki badań”.14 Ten ostatni element, oparty na oddolnej inicjatywie naukowców, zapewnia dywersyfikację portfela badawczego i pozwala na eksplorację nieoczywistych ścieżek, które w przyszłości mogą prowadzić do przełomowych odkryć.

NCN realizuje swoje zadania poprzez szeroką i zróżnicowaną gamę konkursów grantowych, takich jak OPUS, PRELUDIUM, SONATA, SONATINA, SONATA BIS czy MAESTRO, które są skierowane do naukowców na wszystkich etapach kariery naukowej.4 Taka struktura oferty świadczy o strategicznym podejściu do zarządzania kapitałem ludzkim w nauce – od wspierania talentów na najwcześniejszym etapie (np. PRELUDIUM dla osób bez stopnia doktora) po finansowanie ambitnych, pionierskich projektów realizowanych przez doświadczonych liderów (MAESTRO).4 Ponadto, NCN aktywnie uczestniczy w międzynarodowych sieciach i programach badawczych, takich jak QuantERA (technologie kwantowe) czy CEUS (partnerstwo naukowców z Europy Środkowej), co zapobiega izolacji polskiej nauki i zapewnia jej stały dopływ nowych idei z globalnego obiegu wiedzy.15

Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR): Most między Nauką a Gospodarką

Podczas gdy NCN buduje fundament wiedzy, Narodowe Centrum Badań i Rozwoju pełni rolę kluczowego instrumentu operacyjnego, którego zadaniem jest przekuwanie tej wiedzy w konkretne, rynkowe rozwiązania. Misja NCBR jest jasno zdefiniowana jako „tworzenie świata innowacji” oraz wspieranie i tworzenie „innowacyjnych rozwiązań technologicznych i społecznych”.17 Jego nadrzędnymi celami są wspieranie komercjalizacji wyników badań naukowych oraz bezpośrednie przyczynianie się do „wzrostu konkurencyjności polskiej gospodarki”.3

Wizja NCBR jako „kluczowego ośrodka wspierania i tworzenia innowacyjnych rozwiązań” pozycjonuje tę instytucję jako centralny węzeł w krajowym ekosystemie innowacji, łączący świat nauki i biznesu.17 Aby skutecznie realizować tę misję, NCBR stosuje formułę finansowania określaną jako „problem-driven”.19 Oznacza to, że Centrum nie finansuje dowolnych projektów badawczych, lecz koncentruje środki na rozwiązywaniu konkretnych problemów technologicznych, naukowych lub społecznych, które zostały zidentyfikowane jako kluczowe w dokumentach strategicznych państwa.20 Programy strategiczne NCBR, takie jak INFOSTRATEG czy TECHMATSTRATEG, wynikają bezpośrednio z polityki naukowej państwa.12

Charakterystyczne dla działań NCBR jest także promowanie i często wręcz wymaganie tworzenia konsorcjów naukowo-przemysłowych.21 Ten mechanizm ma na celu zapewnienie, że rozwijane technologie od samego początku powstają w ścisłej współpracy z ich potencjalnymi odbiorcami, co znacząco zwiększa szanse na ich późniejsze wdrożenie i komercyjny sukces.

Ta dwoista struktura finansowania, oparta na NCN i NCBR, jest przykładem strategicznej komplementarności. Nie jest to prosty podział, lecz świadomie zaprojektowany system, w którym obie instytucje pełnią odmienne, ale wzajemnie uzupełniające się i niezbędne role. NCN zapewnia stały dopływ nowej, fundamentalnej wiedzy, bez której innowacje nie mogłyby powstać. NCBR z kolei tworzy mechanizmy, które pozwalają tę wiedzę „wyłapać” i przekształcić w produkty i usługi, budując w ten sposób siłę gospodarczą kraju. Taka architektura jest celowo zaprojektowana, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia tzw. „doliny śmierci” – luki w finansowaniu między obiecującymi wynikami badań a gotowym produktem rynkowym.

1.3. System Ewaluacji i Monitoringu jako Mechanizm Zapewnienia Jakości

Integralnym elementem polskiego ekosystemu badawczego, świadczącym o jego dojrzałości i zorganizowanym charakterze, jest wielopoziomowy system ewaluacji i monitoringu. Zapewnia on mechanizmy kontroli jakości, sprzężenia zwrotnego i adaptacji, które są niezbędne do efektywnego zarządzania tak złożonym systemem.

Na najwyższym poziomie strategicznym, sama Polityka Naukowa Państwa podlega cyklicznej ewaluacji, przeprowadzanej nie rzadziej niż raz na 5 lat przez Komitet Polityki Naukowej.1 Proces ten jest wspierany przez dogłębne badania analityczne, realizowane na zlecenie ministerstwa przez wyspecjalizowane jednostki, takie jak OPI PIB.9 Wykorzystanie obiektywnych metod badawczych jest dowodem na profesjonalizację zarządzania nauką i dążenie do podejmowania decyzji w oparciu o rzetelne dane.

Na poziomie instytucjonalnym kluczową rolę odgrywa ewaluacja jakości działalności naukowej, która jest podstawowym narzędziem oceny i różnicowania finansowania jednostek naukowych.23 Nowy model ewaluacji, wprowadzony reformą z 2018 roku, zawiera kilka strategicznych innowacji. Po pierwsze, ocena przeprowadzana jest w obrębie dyscyplin naukowych w ramach całej uczelni, a nie poszczególnych wydziałów. Taka zmiana promuje współpracę i konsolidację potencjału naukowego wewnątrz instytucji, zmuszając przedstawicieli tych samych dyscyplin, często rozproszonych po różnych jednostkach, do „łączenia sił” zamiast rywalizacji.23 Po drugie, ewaluacja obejmuje osiągnięcia wszystkich pracowników prowadzących działalność naukową w danej dyscyplinie, a nie tylko wybranej, najlepszej grupy, co czyni ocenę bardziej sprawiedliwą i miarodajną.23

Najważniejszym z punktu widzenia celów strategicznych państwa jest jednak wprowadzenie do ewaluacji kryterium wpływu działalności naukowej na funkcjonowanie społeczeństwa i gospodarki.24 Wymusza to na jednostkach naukowych nie tylko dążenie do doskonałości naukowej mierzonej publikacjami, ale także aktywne poszukiwanie sposobów na praktyczne wykorzystanie wyników swoich badań. System w ten sposób bezpośrednio nagradza te instytucje, których działalność ma realne przełożenie na otoczenie, co wpisuje się w nadrzędny cel budowy gospodarki opartej na wiedzy i wzmacniania suwerenności technologicznej.

1.4. Rzetelność i Etyka Badań jako Fundament Zaufania

Fundamentem, na którym opiera się cała struktura polskiego systemu naukowego, jest silny nacisk na rzetelność i etykę prowadzonych badań. Dokumenty programowe kluczowych instytucji, w szczególności Narodowego Centrum Nauki, szczegółowo precyzują fundamentalne zasady, które muszą być przestrzegane na wszystkich etapach pracy badawczej.25 Należą do nich: uczciwość w przedstawianiu hipotez, metod i wyników; obiektywizm i dążenie do prawdy; otwartość w zgłaszaniu konfliktów interesów; transparentność publikacji i prawidłowe cytowanie dorobku innych naukowców.25

Szczególną wagę przykłada się do przestrzegania zasad etycznych w badaniach z udziałem ludzi, co obejmuje m.in. uzyskiwanie świadomej zgody, minimalizację ryzyka oraz respektowanie prawa uczestnika do wycofania się z badania w dowolnym momencie.26 Równie istotne są regulacje dotyczące przetwarzania danych osobowych, zwłaszcza danych wrażliwych, oraz ochrony własności intelektualnej.25

Ten silny akcent na etykę i rzetelność nie jest jedynie wymogiem formalnym. Jest to element o strategicznym znaczeniu. Jak stwierdza jeden z dokumentów NCN, przestrzeganie tych zasad „pomaga zachować zaufanie opinii publicznej do naukowców i wyników badań” oraz „stanowi podstawę do dalszego przeznaczania środków publicznych na badania naukowe”.25 W dobie globalnego kryzysu zaufania do instytucji i szerzącej się dezinformacji, transparentne i etyczne prowadzenie badań jest kluczowe dla utrzymania legitymacji społecznej dla finansowania nauki. Jest to również niezbędny warunek budowania silnej reputacji i wiarygodności na arenie międzynarodowej, co ułatwia współpracę z najlepszymi ośrodkami na świecie. Można zatem stwierdzić, że etyka stanowi „miękki” fundament suwerenności, oparty na kapitale zaufania.

Systemowa dbałość o rzetelność przejawia się także w konkretnych wymogach proceduralnych. Należą do nich obowiązek racjonalnego planowania badań, dokumentowania metod i harmonogramów oraz, co coraz ważniejsze w erze cyfrowej, przygotowania planu zarządzania danymi badawczymi.25 Wymogi te, wraz z regulacjami dotyczącymi archiwizacji i udostępniania danych, świadczą o tym, że polski system jest zorganizowany nie tylko na poziomie strategicznym, ale również na poziomie operacyjnym, wdrażając najlepsze światowe praktyki w zarządzaniu procesem badawczym.

Rozdział 2: Krajowe Inteligentne Specjalizacje (KIS) – Ukierunkowanie Potencjału Innowacyjnego

Wprowadzenie do Rozdziału

Polski ekosystem badawczy charakteryzuje się nie tylko dobrze zdefiniowaną architekturą instytucjonalną, ale również posiadaniem skutecznego mechanizmu strategicznej priorytetyzacji. Mechanizmem tym są Krajowe Inteligentne Specjalizacje (KIS), które stanowią fundament dla koncentracji zasobów publicznych i prywatnych w obszarach o największym potencjale innowacyjnym i gospodarczym. Niniejszy rozdział wykaże, że KIS nie są arbitralnie narzuconą listą branż, lecz dynamicznym procesem, który łączy potencjał naukowy z potrzebami gospodarki. Analiza wybranych specjalizacji udowodni, że stanowią one kluczowe narzędzie w budowie suwerenności technologicznej Polski w strategicznie najważniejszych sektorach – od bezpieczeństwa zdrowotnego, przez transformację cyfrową i przemysłową, aż po suwerenność energetyczną.

2.1. KIS jako Narzędzie Priorytetyzacji Gospodarczej

Krajowe Inteligentne Specjalizacje stanowią centralny element polskiej polityki innowacyjnej, realizując ideę strategicznego ukierunkowania inwestycji. Ich fundamentalna rola polega na „określeniu priorytetów gospodarczych w obszarze B+R+I oraz skupieniu inwestycji na obszarach zapewniających zwiększenie wartości dodanej gospodarki i jej konkurencyjności na rynkach zagranicznych”.5 W praktyce oznacza to, że projekty badawczo-rozwojowe, które wpisują się w zdefiniowane obszary KIS, mogą liczyć na preferencyjne traktowanie i łatwiejszy dostęp do finansowania, w tym dotacji z funduszy europejskich i krajowych.6 Jest to dowód na rynkowe i strategiczne podejście do alokacji ograniczonych środków publicznych na badania i rozwój.

Kluczową cechą, która odróżnia KIS od tradycyjnej, centralnie planowanej polityki przemysłowej, jest metoda ich identyfikacji. Nie jest to proces „odgórny”, lecz dynamiczny i partycypacyjny, określany mianem „procesu przedsiębiorczego odkrywania”.5 Angażuje on szerokie grono interesariuszy – partnerów gospodarczych, przedstawicieli środowiska naukowego, a także społeczeństwo obywatelskie – w celu wspólnego odkrywania tych dziedzin, w których Polska posiada realne przewagi i ma szansę na wyróżnienie się na rynku międzynarodowym.5 Taki oddolny charakter procesu zapewnia, że zidentyfikowane priorytety są mocno osadzone w realiach rynkowych i odpowiadają na rzeczywisty potencjał gospodarczy i naukowy kraju.

Co więcej, dokument KIS nie jest statyczny. Podlega on ciągłej weryfikacji i aktualizacji w oparciu o system monitorowania oraz zachodzące zmiany społeczno-gospodarcze.6 Ta wbudowana elastyczność pozwala systemowi na adaptację i reagowanie na nowe trendy technologiczne, globalne wyzwania oraz zmieniające się uwarunkowania rynkowe. Dzięki temu KIS pozostają żywym i adekwatnym narzędziem strategicznym, zdolnym do sprostania wyzwaniom takim jak zmiany demograficzne, bezpieczeństwo energetyczne czy zmiany klimatyczne.6

2.2. Analiza Strategicznych KIS w Kontekście Suwerenności Technologicznej

Lista trzynastu Krajowych Inteligentnych Specjalizacji 5 tworzy kompleksowy portfel priorytetów, które w sposób bezpośredni lub pośredni przyczyniają się do wzmacniania różnych wymiarów suwerenności technologicznej Polski. Analiza kluczowych grup KIS ujawnia ich strategiczne znaczenie.

KIS 1: Zdrowe Społeczeństwo

Specjalizacja ta, obejmująca takie obszary jak badania i rozwój produktów leczniczych (w tym leków biologicznych i terapii zaawansowanych ATMP), innowacyjnych wyrobów medycznych, technologii diagnostycznych, telemedycyny oraz rozwiązań z zakresu koordynowanej opieki zdrowotnej, jest fundamentem suwerenności zdrowotnej i bezpieczeństwa lekowego kraju.5 Rozwój własnych, zaawansowanych technologii medycznych, zdolności do produkcji leków (w tym leków biopodobnych, które mogą konkurować z drogimi terapiami oryginalnymi) oraz nowoczesnych urządzeń diagnostycznych zmniejsza krytyczną zależność od importu z zagranicy. Doświadczenia globalnych kryzysów zdrowotnych pokazały, że posiadanie własnego, innowacyjnego sektora biomedycznego jest nie tylko kwestią gospodarczą, ale fundamentalnym elementem strategicznej autonomii i bezpieczeństwa państwa.33

KIS 8, 9, 11: Cyfrowa Transformacja i Suwerenność Przemysłowa

Ta grupa specjalizacji tworzy rdzeń technologiczny niezbędny do budowy suwerenności przemysłowej i cyfrowej.

• KIS 8: Zaawansowane materiały i nanotechnologia koncentruje się na rozwoju wielofunkcyjnych materiałów, kompozytów i nanotechnologii.5 Opanowanie tych technologii jest warunkiem koniecznym do produkcji zaawansowanych komponentów dla niemal każdej gałęzi przemysłu, od lotnictwa po medycynę.
• KIS 9: Elektronika i fotonika obejmuje strategicznie ważne dziedziny, takie jak sensory, technologie światłowodowe, fotowoltaika, a przede wszystkim technologie związane z półprzewodnikami i układami scalonymi.5 Rozwój krajowych kompetencji w tym obszarze jest kluczowy dla uniezależnienia się od wysoce skoncentrowanych i niestabilnych globalnych łańcuchów dostaw w sektorze, który stanowi „mózg” nowoczesnej gospodarki.
• KIS 11: Automatyzacja i robotyka skupia się na automatyzacji i robotyzacji procesów technologicznych, co bezpośrednio przekłada się na wzrost wydajności, odporności i konkurencyjności krajowego przemysłu, stanowiąc podstawę jego siły i zdolności do konkurowania na globalnych rynkach.5

KIS 4, 5, 7: Suwerenność Energetyczna i Zielona Transformacja

Te trzy specjalizacje wprost adresują jedno z największych wyzwań współczesności – potrzebę transformacji energetycznej i budowę suwerenności energetycznej oraz zasobowej.

• KIS 4: Zrównoważona energia promuje badania i rozwój w zakresie odnawialnych źródeł energii (OZE), inteligentnych sieci elektroenergetycznych (smart grids) oraz technologii magazynowania energii.5 Rozwój własnych technologii OZE jest najskuteczniejszą drogą do zmniejszenia zależności od importu paliw kopalnych, często pochodzących z niestabilnych politycznie regionów.
• KIS 5: Inteligentne budownictwo zeroemisyjne oraz KIS 7: Gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ) promują efektywność energetyczną i zasobową.5 Zmniejszają one zapotrzebowanie gospodarki na energię i surowce pierwotne, co wzmacnia jej odporność na szoki cenowe i przerwy w dostawach, a jednocześnie przyczynia się do realizacji celów klimatycznych.

KIS 10: Bezpieczeństwo Cyfrowe i Informacyjne

Specjalizacja ta, obejmująca technologie informacyjne, komunikacyjne oraz geoinformacyjne (ICT), w tym internet przyszłości, Internet Rzeczy (IoT) i zaawansowane metody zarządzania informacją, stanowi filar suwerenności cyfrowej.5 W erze cyfrowej posiadanie własnych, bezpiecznych technologii komunikacyjnych, systemów przetwarzania i przechowywania danych oraz krajowych kompetencji w zakresie cyberbezpieczeństwa jest absolutnie kluczowe dla ochrony infrastruktury krytycznej, danych obywateli i sprawnego funkcjonowania aparatu państwa.

Poniższa tabela syntetyzuje wkład wybranych KIS w budowę suwerenności technologicznej Polski.

Analiza struktury KIS prowadzi do wniosku, że funkcjonują one jako starannie dobrany portfel strategicznych opcji technologicznych dla państwa. Szeroki zakres specjalizacji, od zdrowia i rolnictwa 5, przez zaawansowany przemysł, po energię i technologie cyfrowe, tworzy systemową odporność i zabezpiecza Polskę na wypadek różnych scenariuszy kryzysowych. Nie jest to przypadkowy zbiór branż, lecz świadome zarządzanie portfelem innowacji, które pozwala na elastyczne reagowanie na przyszłe wyzwania i systematyczne uniezależnianie się w wielu dziedzinach kluczowych dla funkcjonowania państwa i gospodarki. Jeśli pojawi się zagrożenie pandemiczne, państwo posiada podstawy do intensyfikacji działań w ramach KIS 1. W przypadku kryzysu energetycznego, fundamentem odpowiedzi staje się KIS 4. To jest istota strategicznego, portfelowego podejścia do budowy narodowej suwerenności technologicznej.

Rozdział 3: Programy Strategiczne NCBR – Operacjonalizacja Polityki Państwa

Wprowadzenie do Rozdziału

Podczas gdy Polityka Naukowa Państwa wyznacza ogólny horyzont, a Krajowe Inteligentne Specjalizacje definiują priorytetowe obszary, to właśnie programy strategiczne Narodowego Centrum Badań i Rozwoju stanowią kluczowy mechanizm operacyjny, który przekłada te wytyczne na konkretne, wysokobudżetowe działania badawcze. Niniejszy rozdział pokaże, w jaki sposób NCBR, działając jako główna agencja wdrożeniowa państwa, operacjonalizuje politykę naukową, kierując znaczące strumienie finansowania na rozwiązywanie zdefiniowanych problemów społeczno-gospodarczych. Analiza flagowych programów strategicznych udowodni, że polski system B+R+I posiada skuteczne i dobrze ukierunkowane narzędzia do realizacji celów, których ostatecznym wyrazem jest budowa potencjału technologicznego i wzmacnianie suwerenności kraju.

3.1. Od Polityki do Działania: Problemowe Ukierunkowanie Programów

Fundamentalną cechą programów strategicznych NCBR jest ich bezpośrednie zakorzenienie w polityce państwa. Dokumenty programowe jednoznacznie wskazują, że „strategiczne programy badań naukowych i prac rozwojowych wynikają z polityki naukowej i innowacyjnej państwa”.12 Co więcej, to Rada NCBR, w oparciu o kierunki zdefiniowane w Polityce Naukowej Państwa, przygotowuje projekty tych programów, które następnie podlegają zatwierdzeniu przez właściwego ministra.12 Ten formalny mechanizm zapewnia ścisłe powiązanie między strategią na poziomie rządowym a jej wykonaniem na poziomie operacyjnym, gwarantując, że publiczne środki są wydatkowane w sposób spójny z priorytetami państwa.

Filozofia działania NCBR, określana jako „problem-driven” (zorientowana na problem) 19, stanowi kolejny dowód na strategiczne ukierunkowanie systemu. Celem programów nie jest samo prowadzenie badań, ale „rozwiązywanie konkretnych problemów technicznych, naukowych lub społecznych”.20 Takie podejście wymusza na wnioskodawcach koncentrację na osiągnięciu konkretnego, użytecznego rezultatu. Kluczowym narzędziem do osiągnięcia tego celu jest promowanie, a często wręcz wymaganie, aby projekty były realizowane przez konsorcja składające się z jednostek naukowych i przedsiębiorstw.21 Taka struktura ma na celu „integrację środowisk naukowych i gospodarczych wokół zagadnień kluczowych dla rozwoju kraju” 20 i zapewnienie, że opracowywane rozwiązania od samego początku uwzględniają perspektywę rynkową i mają wysoki potencjał wdrożeniowy.

3.2. Przegląd Flagowych Programów i ich Wkład w Budowę Potencjału Technologicznego

Portfel programów strategicznych NCBR jest zdywersyfikowany i odzwierciedla priorytety zdefiniowane w KIS oraz PNP. Każdy z programów można postrzegać jako dedykowaną „misję technologiczną”, mającą na celu zbudowanie krajowych kompetencji w strategicznie ważnym obszarze.

• INFOSTRATEG: Program ten ma na celu rozwój polskiego potencjału w dziedzinie sztucznej inteligencji (AI) oraz technologii blockchain.35 W dobie cyfrowej transformacji, posiadanie własnych, zaawansowanych rozwiązań AI jest fundamentem suwerenności w wymiarze gospodarczym, społecznym i militarnym. Program finansuje projekty obejmujące cały cykl innowacyjny, od badań podstawowych, przez prace rozwojowe, aż po obowiązkowy element prac przedwdrożeniowych, co ma maksymalizować szanse na praktyczne zastosowanie wyników.21
• GOSPOSTRATEG: Jest to unikalny program, którego celem jest „wzrost wykorzystania w perspektywie do 2028 r. rezultatów badań społeczno-ekonomicznych w kształtowaniu krajowych i regionalnych polityk rozwojowych”.37 Program bezpośrednio adresuje zdiagnozowane dla Polski pułapki rozwojowe: pułapkę średniego dochodu, braku równowagi, demograficzną oraz słabości instytucji.37 Wkład tego programu w suwerenność ma charakter „miękki” – polega na budowaniu opartej na danych, własnej wiedzy o mechanizmach rządzących rozwojem kraju. Umożliwia to projektowanie bardziej skutecznych i dopasowanych do lokalnych uwarunkowań polityk publicznych, a tym samym uniezależnienie się od zewnętrznych modeli i rekomendacji.
• BIOSTRATEG / STRATEGMED: Te programy są bezpośrednio ukierunkowane na wzmacnianie suwerenności żywnościowej i zdrowotnej. BIOSTRATEG koncentruje się na strategicznych obszarach, takich jak bezpieczeństwo żywności, racjonalne zarządzanie zasobami naturalnymi (ze szczególnym uwzględnieniem wody), adaptacja rolnictwa do zmian klimatu oraz ochrona bioróżnorodności.38 STRATEGMED (wspomniany w wykazie programów NCBR 12) skupia się na badaniach w dziedzinie medycyny. Niezależna ewaluacja programu BIOSTRATEG, przeprowadzona w 2025 roku, potwierdziła jego wysoką skuteczność w realizacji założonych celów oraz komplementarność z innymi instrumentami wsparcia.40
• TECHMATSTRATEG: Celem tego programu jest „wzrost międzynarodowej pozycji Polski w badaniach naukowych i pracach rozwojowych oraz wypracowanie i komercjalizacja innowacyjnych technologii materiałowych”.41 Jego obszary badawcze obejmują technologie materiałów konstrukcyjnych, fotonicznych i nanoelektronicznych, materiałów funkcjonalnych oraz materiałów dla magazynowania i przesyłu energii.42 Program ten buduje fundament
  suwerenności materiałowej, która jest warunkiem wstępnym dla rozwoju niemal wszystkich zaawansowanych gałęzi przemysłu – od obronności, przez energetykę, po elektronikę użytkową.
• HYDROSTRATEG / NUKLEOSTRATEG: Ta para programów adresuje fundamentalne aspekty bezpieczeństwa zasobowego i energetycznego. HYDROSTRATEG ma na celu wdrożenie innowacyjnych rozwiązań dla gospodarki wodnej i żeglugi śródlądowej, co jest kluczowe w dobie nasilających się zmian klimatycznych i problemów z dostępnością wody.43 Z kolei nowo zapowiedziany NUKLEOSTRATEG ma wspierać badania i rozwój w sektorze energetyki jądrowej 45, co jest zgodne ze strategicznym kierunkiem państwa w dążeniu do dekarbonizacji i budowy stabilnego, niezależnego systemu energetycznego.
• Programy na rzecz Obronności i Bezpieczeństwa: NCBR odgrywa kluczową rolę w finansowaniu badań na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa.12 Programy takie jak SZAFIR czy CyberSecIdent 46 są najbardziej bezpośrednim instrumentem budowania suwerenności technologicznej w jej klasycznym, militarnym wymiarze. Ich celem jest dostarczenie Siłom Zbrojnym RP oraz służbom państwowym nowoczesnych, krajowych technologii, co zmniejsza zależność od zagranicznych dostawców w krytycznym dla bezpieczeństwa państwa obszarze.

Poniższa tabela ilustruje, w jaki sposób programy strategiczne NCBR operacjonalizują priorytety zdefiniowane na wyższych szczeblach polityki państwa.

Analiza portfela programów NCBR ujawnia, że działają one na zasadzie „misji technologicznych”. Każdy program jest zaprojektowany nie jako proste narzędzie dystrybucji grantów, ale jako skoncentrowane, wieloletnie przedsięwzięcie mające na celu osiągnięcie konkretnego, ambitnego celu o znaczeniu cywilizacyjnym (np. bezpieczeństwo energetyczne, cyfrowe, zdrowotne). Takie podejście, inspirowane wielkimi programami badawczymi, które doprowadziły do przełomów technologicznych w przeszłości, pozwala na skuteczną koncentrację zasobów finansowych i intelektualnych na najważniejszych wyzwaniach, stymulując innowacje w całym ekosystemie i nadając badaniom jasno zdefiniowany, strategiczny kierunek.

Rozdział 4: Ekosystem w Praktyce – Liderzy, Projekty i Kluczowe Domeny Technologiczne

Wprowadzenie do Rozdziału

Po przedstawieniu strategicznych i instytucjonalnych ram polskiego systemu badawczego, niniejszy rozdział schodzi na poziom operacyjny, aby zilustrować jego funkcjonowanie w praktyce. Analiza wiodących ośrodków akademickich i badawczych, przełomowych projektów oraz mechanizmów komercjalizacji pokaże, w jaki sposób nadrzędne cele strategiczne państwa przekładają się na realne osiągnięcia naukowe i technologiczne. Konkretne przykłady z kluczowych domen, takich jak sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo, biotechnologia czy zielone technologie, udowodnią, że polski ekosystem badawczy jest żywym i dynamicznym organizmem, zdolnym do budowania realnego potencjału technologicznego i konkurowania na arenie międzynarodowej.

4.1. Rola Wiodących Ośrodków Akademickich i Badawczych

Siła polskiego ekosystemu innowacji opiera się na potencjale wiodących uniwersytetów, politechnik i instytutów badawczych, które pełnią rolę kuźni kadr, centrów doskonałości naukowej i partnerów dla przemysłu.

• Akademia Górniczo-Hutnicza (AGH): Lider Współpracy z Przemysłem
  AGH w Krakowie stanowi modelowy przykład uczelni technicznej, która uczyniła współpracę z otoczeniem gospodarczym kluczowym elementem swojej strategii.48 Uczelnia realizuje rocznie około 1000 umów badawczo-rozwojowych, z czego ponad połowa to bezpośrednie zlecenia z przemysłu.49 Działalność badawcza AGH jest ściśle powiązana z priorytetami gospodarki, koncentrując się na takich obszarach jak cyfryzacja, transformacja energetyczna i zeroemisyjność, gospodarka o obiegu zamkniętym, Przemysł 4.0, a nawet technologie kosmiczne.48 Partnerstwa z czołowymi firmami, takimi jak Euvic w obszarze sztucznej inteligencji i cyberbezpieczeństwa 51 czy ASTOR w dziedzinie automatyzacji i robotyki 52, są bezpośrednią realizacją celów polityki innowacyjnej państwa, polegających na budowaniu mostów między nauką a biznesem.
• Politechnika Warszawska (PW) i Politechnika Wrocławska (PWr): Ośrodki Technologii Przełomowych
  Obie politechniki są wiodącymi w kraju ośrodkami rozwoju technologii o kluczowym znaczeniu dla suwerenności. Politechnika Warszawska prowadzi zaawansowane badania w dziedzinie chemii i technologii materiałowych 53, a jej naukowcy należą do najczęściej publikujących w dziedzinie sztucznej inteligencji w Polsce.55 Z kolei Politechnika Wrocławska stała się liderem w badaniach nad nowymi materiałami, w tym materiałami o obniżonej wykrywalności (technologia stealth) na potrzeby wojska 56, nanotechnologią 57 oraz, co niezwykle istotne, technologiami kwantowymi. Uruchomienie na PWr pierwszego w Polsce komputera kwantowego „Odra 5”, opartego na technologii nadprzewodzących kubitów, jest strategicznym krokiem w kierunku budowy krajowych kompetencji w dziedzinie, która zrewolucjonizuje kryptografię, obliczenia i cyberbezpieczeństwo.58
• Uniwersytet Warszawski (UW) i Uniwersytet Jagielloński (UJ): Liderzy Badań Podstawowych i Innowacji w Life Science
  Czołowe polskie uniwersytety ilustrują komplementarność ról w ekosystemie. Uniwersytet Warszawski, z wiodącym na skalę światową Wydziałem Fizyki, jest potęgą w badaniach podstawowych, prowadząc badania we wszystkich dziedzinach współczesnej fizyki i współpracując z najważniejszymi ośrodkami, takimi jak CERN.59 Z kolei Uniwersytet Jagielloński, poprzez swoje wyspecjalizowane jednostki, takie jak Jagiellońskie Centrum Innowacji (JCI), aktywnie i skutecznie komercjalizuje wyniki badań, zwłaszcza w obszarze life science, biotechnologii i medycyny.62 UJ, jako jedna z pierwszych uczelni w Polsce, wdraża również innowacyjne modele współpracy z biznesem, takie jak venture building, w ramach którego wspólnie z partnerami biznesowymi aktywnie tworzy startupy technologiczne w oparciu o potencjał naukowy uczelni.63
• Polska Akademia Nauk (PAN): Filar Doskonałości Naukowej
  Polska Akademia Nauk i jej instytuty stanowią filar doskonałości naukowej w kraju. Jednostki takie jak Instytut Chemii Bioorganicznej PAN w Poznaniu, Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie czy Instytut Biologii Medycznej PAN w Łodzi prowadzą badania na najwyższym światowym poziomie, często o charakterze przełomowym.64 Przykładem mogą być niedawne, szeroko komentowane badania zespołu prof. Marka Figlerowicza z IChB PAN, które dzięki zaawansowanym analizom genetycznym rzuciły nowe światło na pochodzenie Słowian.64 PAN, poprzez swoje biuro PolSCA w Brukseli, aktywnie wspiera również polskich naukowców w pozyskiwaniu najbardziej prestiżowych grantów europejskich, takich jak granty Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC), które są globalnym znakiem jakości w nauce.67

4.2. Od Badań do Rynku: Transfer Technologii i Komercjalizacja

Sprawny transfer technologii z sektora nauki do gospodarki jest kluczowym warunkiem przekształcenia potencjału badawczego w realną innowacyjność i wzrost gospodarczy. Polski system dysponuje formalnymi strukturami wsparcia tego procesu, takimi jak Centra Transferu Technologii (CTT) oraz spółki celowe (SC) działające przy uczelniach i instytutach.69 Raporty wskazują jednak, że świadomość istnienia i wykorzystanie tych struktur przez samych naukowców bywa niewystarczające, co stanowi jedno z wyzwań dla systemu.70

W odpowiedzi na te wyzwania, państwo tworzy dodatkowe, aktywne mechanizmy wsparcia. Przykładem jest projekt Sieć Otwartych Innowacji (SOI), realizowany przez Agencję Rozwoju Przemysłu (ARP). W ramach tego projektu polscy przedsiębiorcy, zwłaszcza z sektora MŚP, mogli uzyskać granty na zakup i wdrożenie innowacyjnych technologii oraz skorzystać z profesjonalnego doradztwa. Projekt zakończył się sukcesem, przekazując firmom ponad 50 mln zł na transfer technologii.71

Obserwuje się również ewolucję i dojrzewanie samego modelu współpracy. Uczelnie i ich partnerzy biznesowi przechodzą od prostych zleceń badawczych do bardziej zaawansowanych form partnerstwa. Coraz większą popularność zdobywa model venture building, w ramach którego uczelnia (np. UJ, Uniwersytet Zielonogórski) i wyspecjalizowany partner (np. The Heart) wspólnie, od podstaw, budują startupy technologiczne w oparciu o najbardziej obiecujące wyniki badań naukowych.63 To proaktywne podejście, w którym uczelnia staje się współtwórcą biznesu, znacząco zwiększa szanse na sukces komercjalizacyjny i jest zgodne z najlepszymi światowymi praktykami.

4.3. Budowanie Przewagi w Technologiach Przełomowych

Strategiczne ukierunkowanie polskiego systemu B+R+I znajduje swoje odzwierciedlenie w dynamicznym rozwoju kompetencji w kluczowych, przełomowych dziedzinach technologicznych.

• Sztuczna Inteligencja (AI): Polska posiada solidne fundamenty do budowy suwerenności w dziedzinie AI. W latach 2010–2021 polscy naukowcy opublikowali prawie 14 tys. prac naukowych na temat SI, co dało Polsce wysokie, piąte miejsce w Unii Europejskiej pod względem liczby publikacji w naukach ścisłych i technicznych.55 Liderami w tej dziedzinie są czołowe uczelnie techniczne: AGH, PW i PWr.55 Potencjał ten jest wzmacniany przez strategiczne działania państwa. Rząd przyjął dokument „Polityka dla rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce” 76, a instytucje takie jak NASK podejmują konkretne działania, m.in. powołując Ośrodek Badań nad Bezpieczeństwem Sztucznej Inteligencji oraz koordynując prace nad polskim wielkim modelem językowym (PLLuM).77 Działania te, w połączeniu z programem NCBR INFOSTRATEG, mają na celu przekształcenie silnej bazy naukowej w realną przewagę gospodarczą.
• Cyberbezpieczeństwo: Polska dysponuje zintegrowanym, państwowym systemem odpowiedzialnym za cyberbezpieczeństwo, co jest absolutnym fundamentem suwerenności w XXI wieku. Jego trzonem jest Krajowy System Cyberbezpieczeństwa, oparty na Strategii Cyberbezpieczeństwa RP.79 Kluczową rolę odgrywa w nim NASK Państwowy Instytut Badawczy, który nie tylko prowadzi zaawansowane badania i rozwój w tym obszarze, ale także pełni funkcje operacyjne, prowadząc zespół reagowania na incydenty komputerowe (CERT Polska) oraz szeroko zakrojone działania edukacyjne.79 Rozwój krajowych technologii i kompetencji jest dodatkowo wspierany przez dedykowane programy badawcze, takie jak CyberSecIdent NCBR.46
• Biotechnologia Medyczna i Zielone Technologie: Te dwa sektory są doskonałymi przykładami, jak strategiczne priorytety zdefiniowane w KIS (odpowiednio KIS 1 i KIS 4) przekładają się na dynamiczny rozwój gospodarczy. Polski sektor biotechnologii medycznej przeżywa rozkwit, a krajowe firmy odnoszą znaczące sukcesy, które jeszcze dekadę temu były trudne do wyobrażenia. Spółki takie jak Celon Pharma czy Ryvu Therapeutics z powodzeniem prowadzą zaawansowane badania kliniczne nad nowymi lekami, a Molecure zawiera wielomilionowe umowy partneringowe z globalnymi gigantami farmaceutycznymi.81 Równolegle, w odpowiedzi na wyzwanie transformacji energetycznej, Polska przeznacza miliardy złotych na inwestycje w zielone technologie. Wsparcie kierowane jest na budowę zakładów produkujących komponenty dla sektora OZE (np. fabryka wież wiatrowych w Szczecinie), rozwój fotowoltaiki, technologii wodorowych i gospodarki o obiegu zamkniętym.83

Analiza tych konkretnych przykładów prowadzi do ważnego wniosku. Polski ekosystem innowacji przechodzi jakościową ewolucję – od modelu rozwoju opartego głównie na „przewagach kosztowych” do modelu, w którym coraz większą rolę odgrywają „przewagi technologiczne”. Świadczy o tym systematyczny wzrost udziału produktów high-tech w polskim eksporcie, który w ciągu 15 lat potroiła się, osiągając 10,6% w 2024 roku.86 Świadczą o tym sukcesy firm w niszach opartych na głębokiej, własnej wiedzy i własności intelektualnej, takich jak biotechnologia, AI czy technologie kwantowe. Wreszcie, świadczy o tym zmiana modelu współpracy nauki z biznesem – od prostych zleceń badawczych po zaawansowane, partnerskie modele wspólnego budowania przedsiębiorstw technologicznych. Ten proces jest istotą przejścia od gospodarki naśladującej do gospodarki innowacyjnej, co stanowi warunek konieczny osiągnięcia prawdziwej i trwałej suwerenności technologicznej.

Rozdział 5: Wnioski i Rekomendacje Strategiczne

Wprowadzenie do Rozdziału

Niniejszy rozdział stanowi syntezę przeprowadzonych analiz, podsumowując kluczowe cechy i mechanizmy rządzące polskim ekosystemem badawczym. Celem jest wykazanie, w jaki sposób poszczególne elementy – od nadrzędnej polityki państwa, przez wyspecjalizowane agencje i mechanizmy priorytetyzacji, aż po konkretne projekty realizowane w wiodących ośrodkach – składają się na spójny i logiczny system, konsekwentnie dążący do wzmocnienia suwerenności technologicznej kraju. W oparciu o zidentyfikowane mocne strony oraz zdiagnozowane wyzwania, sformułowane zostaną rekomendacje strategiczne, mające na celu dalsze doskonalenie i wzmacnianie tego ekosystemu.

5.1. Synteza: Spójny i Kompleksowy Model Wsparcia Innowacji

Przedstawiona w raporcie analiza dowodzi, że polski system badawczy charakteryzuje się hierarchiczną i logiczną strukturą strategiczną. Ta wielopoziomowa architektura jest fundamentem jego spójności i ukierunkowania.

• Na szczycie tej hierarchii znajduje się Polityka Naukowa Państwa (PNP), która jako dokument rządowy wyznacza ogólnokrajowe cele i priorytety, osadzając naukę i innowacje w szerokim kontekście rozwoju społeczno-gospodarczego i budowy międzynarodowej konkurencyjności Polski.2
• Na poziomie priorytetyzacji gospodarczej, kluczową rolę odgrywa mechanizm Krajowych Inteligentnych Specjalizacji (KIS). Poprzez oddolny proces przedsiębiorczego odkrywania, KIS identyfikują obszary o największym potencjale innowacyjnym, koncentrując w nich publiczne i prywatne inwestycje B+R+I.5
• Na poziomie operacyjnym, dwie komplementarne agencje – Narodowe Centrum Nauki (NCN) i Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) – wdrażają te strategie. NCN, finansując badania podstawowe w formule oddolnej, zapewnia stały dopływ nowej wiedzy i buduje fundament naukowy kraju.4 NCBR z kolei, poprzez ukierunkowane problemowo programy strategiczne, buduje mosty między nauką a gospodarką, wspierając badania stosowane i ich komercjalizację.3
• Całość tego systemu jest wspierana przez mechanizmy ewaluacji i zapewnienia jakości, które promują doskonałość i wpływ badań na otoczenie 9, oraz jest ugruntowana na solidnych
  ramach etycznych, budujących zaufanie publiczne i międzynarodową wiarygodność.25

W oparciu o te fakty można sformułować wniosek, że polski system badawczy nie jest chaotycznym zbiorem niezależnych inicjatyw, lecz wysoko zorganizowanym i strategicznie ukierunkowanym ekosystemem. Jego architektura, oparta na komplementarności instytucji i spójności celów na różnych poziomach zarządzania, jest świadomie zaprojektowana, a jej nadrzędnym, choć nie zawsze wprost artykułowanym celem, jest systematyczne i konsekwentne budowanie suwerenności technologicznej Polski.

5.2. Wyzwania jako Impuls do Dalszego Rozwoju

Analiza polskiego ekosystemu badawczego byłaby niepełna bez identyfikacji stojących przed nim wyzwań. Należy je jednak postrzegać nie jako dowód słabości, ale jako naturalny element dynamicznego rozwoju i impuls do dalszego doskonalenia.

• Innowacyjność i Transfer Technologii: Pomimo systematycznie rosnących nakładów na B+R, zwłaszcza w sektorze przedsiębiorstw 87, Polska w międzynarodowych rankingach, takich jak Europejski Ranking Innowacyjności, wciąż klasyfikowana jest w grupie „wschodzących innowatorów”, z wynikami poniżej średniej unijnej.89 Aktywność innowacyjna firm, choć obecna, napotyka na bariery, a efektywność transferu technologii z sektora nauki do biznesu pozostaje wyzwaniem, na co wskazują raporty analizujące m.in. niskie wykorzystanie spółek celowych przez naukowców.70 System jednak dostrzega te problemy i reaguje. Wymóg tworzenia konsorcjów naukowo-przemysłowych w programach NCBR, dedykowane granty Agencji Rozwoju Przemysłu na transfer technologii czy powstawanie nowych, bardziej zaawansowanych modeli współpracy, takich jak venture building, są bezpośrednią odpowiedzią na zdiagnozowaną lukę między sferą badań a rynkiem.21
• Stabilność i Przejrzystość Finansowania: Utrzymanie zaufania publicznego do instytucji finansujących naukę jest kluczowe dla stabilności całego systemu. Raporty Najwyższej Izby Kontroli, wskazujące na potrzebę wzmocnienia nadzoru nad wydatkowaniem środków publicznych 91, a także niedawne problemy wizerunkowe Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, które doprowadziły do konieczności przygotowania i wdrożenia planu naprawczego 45, pokazują, że transparentność i rzetelność procedur są obszarem wymagającym ciągłej uwagi. Z drugiej strony, sam fakt wdrożenia planu naprawczego w NCBR, obejmującego uszczelnienie procedur i zmiany zarządcze, można interpretować jako dowód na zdolność systemu do samokorekty. Publiczne przyznanie się do problemów i podjęcie działań naprawczych, choć bolesne w krótkim terminie, w długiej perspektywie może wzmocnić system i odbudować zaufanie interesariuszy.
• Wyzwania Globalne i Strukturalne: Polski system nauki i gospodarki, podobnie jak systemy innych krajów, musi mierzyć się z wielkimi wyzwaniami o charakterze globalnym i strukturalnym. Należą do nich presja demograficzna, transformacja energetyczna wymuszona przez zmiany klimatyczne oraz wszechobecna transformacja cyfrowa, napędzana przez sztuczną inteligencję.93 Wymaga to ciągłej adaptacji systemu edukacji i nauki, aby kształcić kadry o odpowiednich kompetencjach przyszłości.95 Można jednak argumentować, że strategiczne ukierunkowanie polskiego systemu badawczego jest właśnie odpowiedzią na te wyzwania. Priorytety KIS, takie jak „Zrównoważona energia” (KIS 4) czy „Zdrowe społeczeństwo” (KIS 1), oraz programy strategiczne NCBR, takie jak NUKLEOSTRATEG czy HYDROSTRATEG, pokazują, że system jest świadomie projektowany do adresowania największych długofalowych zagrożeń i szans.

5.3. Rekomendacje na rzecz Wzmocnienia Ekosystemu

W oparciu o przeprowadzoną analizę, można sformułować następujące rekomendacje na rzecz dalszego wzmacniania polskiego ekosystemu badawczego w jego dążeniu do suwerenności technologicznej:

1. Wzmocnienie i Dywersyfikacja Mechanizmów Transferu Wiedzy: Należy kontynuować wsparcie dla ewolucji modeli współpracy nauki z biznesem, promując i rozwijając innowacyjne formy, takie jak venture building, które zakładają aktywne współtworzenie firm technologicznych. Jednocześnie konieczne jest wzmacnianie kompetencji i budowanie marki tradycyjnych jednostek, takich jak Centra Transferu Technologii i spółki celowe, aby stały się one bardziej rozpoznawalnymi i skutecznymi partnerami dla naukowców i przedsiębiorców, zgodnie z diagnozą zawartą w raportach.63
2. Pogłębienie Specjalizacji i Budowa „Technologicznych Czempionów”: W ramach istniejącego mechanizmu Krajowych Inteligentnych Specjalizacji, należy położyć większy nacisk na identyfikację i intensywne wspieranie tych niszowych pod-specjalizacji i technologii, w których Polska posiada unikalne kompetencje i realną szansę na osiągnięcie pozycji lidera na skalę europejską lub globalną. Obszary takie jak fotonika, wybrane dziedziny biotechnologii, technologie kwantowe czy specjalistyczne zastosowania AI wydają się szczególnie obiecujące.
3. Utrzymanie i Wzmocnienie Finansowania Badań Podstawowych: W obliczu silnego i uzasadnionego nacisku na innowacje i wdrożenia, kluczowe jest, aby nie zaniedbać fundamentu, na którym opiera się cały system. Należy utrzymać, a w miarę możliwości wzmacniać, stabilne i przewidywalne finansowanie badań podstawowych realizowanych w formule oddolnej przez Narodowe Centrum Nauki. Historia nauki i technologii wielokrotnie pokazała, że największe przełomy technologiczne rodzą się z fundamentalnej ciekawości naukowej, której wyników nie da się z góry zaplanować.4 Jest to strategiczna inwestycja w przyszłe, często nieprzewidywalne dziś, źródła suwerenności technologicznej.
4. Intensyfikacja Współpracy Międzynarodowej i Promocja Polskiej Nauki: Należy w pełni wykorzystywać istniejące mechanizmy (programy międzynarodowe NCN i NCBR, programy ramowe UE, takie jak Horyzont Europa 18) do aktywnego włączania polskich zespołów badawczych w globalne sieci naukowe. Równie ważne jest systematyczne i profesjonalne promowanie na arenie międzynarodowej osiągnięć polskiej nauki i potencjału technologicznego, aby skuteczniej przyciągać do Polski zagraniczne talenty, partnerów do współpracy oraz inwestorów.

Podsumowując, polski system B+R+I można opisać jako uczący się ekosystem w fazie dynamicznego dojrzewania. Nie jest to system idealny ani statyczny. Jest to jednak system, który posiada jasno zdefiniowane cele strategiczne, mechanizmy ich realizacji, narzędzia do mierzenia postępów oraz, co kluczowe, zdolność do identyfikowania i adresowania własnych słabości. Taka perspektywa ukazuje system, który mimo licznych wyzwań, konsekwentnie i w sposób coraz bardziej dojrzały zmierza w strategicznie obranym kierunku, doskonaląc swoje mechanizmy w dążeniu do ambitnego celu, jakim jest trwała suwerenność technologiczna Polski.

Cytowane prace

1. [Polityka naukowa państwa] – Art. 6. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. – LEX, otwierano: czerwca 24, 2025, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/prawo-o-szkolnictwie-wyzszym-i-nauce-18750400/art-6
2. Polityka Naukowa Państwa przyjęta przez Radę Ministrów – Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/nauka/polityka-naukowa-panstwa-przyjeta-przez-rade-ministrow
3. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) – wiadomości, zdjęcia – biznes.interia.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://biznes.interia.pl/tematy-narodowe-centrum-badan-i-rozwoju-ncbr,gsbi,5715
4. Narodowe Centrum Nauki – Biuro ds. Badań Naukowych, otwierano: czerwca 24, 2025, https://nauka.uksw.edu.pl/projekty-badawcze/zrodla-krajowe/narodowe-centrum-nauki/
5. Krajowe Inteligentne Specjalizacje – Ministerstwo Rozwoju i Technologii – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/rozwoj/krajowe-inteligentne-specjalizacje
6. Krajowe Inteligentne Specjalizacje (KIS) – Na dotacje w ramach programów operacyjnych na lata 2014-2020 oraz w perspektywie finansowej 2021-2027 mogą liczyć projekty dotyczące (KIS) obszarów tematycznych o najwyższym potencjale naukowym i gospodarczym w skali kraju., otwierano: czerwca 24, 2025, https://krajoweinteligentnespecjalizacje.pl/
7. Polityka naukowa państwa – Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/premier/polityka-naukowa-panstwa2
8. Polityka Naukowa Państwa – Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/attachment/d08e5355-13da-46f5-ae11-19d81cadfc99
9. „Polityka Naukowa Państwa” – OPI rozpoczyna badanie – Ośrodek Przetwarzania Informacji, otwierano: czerwca 24, 2025, https://opi.org.pl/polityka-naukowa-panstwa-opi-rozpoczyna-badanie/
10. Jak powstanie Polityka Naukowa Państwa? – Forum Akademickie, otwierano: czerwca 24, 2025, https://forumakademickie.pl/jak-powstanie-polityka-naukowa-panstwa/
11. Ocena dokumentu Polityka Naukowa Państwa przyjętego w 2022 roku – RAD-on, otwierano: czerwca 24, 2025, https://radon.nauka.gov.pl/analizy/ocena-dokumentu-polityka-naukowa-panstwa-przyjetego-w-2022-roku
12. Programy strategiczne – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/ncbr/strategiczne
13. Narodowe Centrum Nauki – Wikipedia, wolna encyklopedia, otwierano: czerwca 24, 2025, https://pl.wikipedia.org/wiki/Narodowe_Centrum_Nauki
14. Zadania NCN, otwierano: czerwca 24, 2025, https://ncn.gov.pl/o-ncn/zadania-ncn
15. Plan działalności Narodowego Centrum Nauki Rok 2024, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.ncn.gov.pl/sites/default/files/pliki/plany_sprawozdania/2024_plan_dzialalnosci_ncn.pdf
16. Broszura informacyjna – NCN, otwierano: czerwca 24, 2025, https://ncn.gov.pl/sites/default/files/pliki/centrum-prasowe/NCN_broszura_2023_4.pdf
17. NCBR – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/ncbr/o-centrum
18. RAPORT ROCZNYNCBR – NCBR dla Firm, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.ncbrdlafirm.pl/wp-content/uploads/2020/04/NCBR_Raport_Roczny_2020-5.pdf
19. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/ncbr
20. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, otwierano: czerwca 24, 2025, http://bob.uw.edu.pl/krajowe-projekty-badawcze/narodowe-centrum-badan-i-rozwoju/
21. Aktualne nabory wniosków o dofinansowanie w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju w ramach programów strategicznych – Grantera, otwierano: czerwca 24, 2025, https://grantera.pl/nabory_programy_strategiczne_ncbr/
22. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju ogłosiło nabór do XII edycji konkursu na projekty zamawiane programu GOSPOSTRATEG, otwierano: czerwca 24, 2025, http://bob.uw.edu.pl/narodowe-centrum-badan-i-rozwoju-oglosilo-nabor-do-xii-edycji-konkursu-na-projekty-zamawiane-programu-gospostrateg/
23. Ewaluacja – Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/nauka/ewaluacja
24. Opis wpływu działalności naukowej – Pomoc POL-on, otwierano: czerwca 24, 2025, https://polon.nauka.gov.pl/pomoc/knowledge-base-category/opis-wplywu/
25. Kodeks Narodowego Centrum Nauki dotyczący rzetelności badań naukowych i starania o fundusze na badania, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.ncn.gov.pl/sites/default/files/pliki/uchwaly-rady/2016/uchwala39_2016-zal1.pdf
26. Zasady prowadzenia badań naukowych | Gastroenterologia Praktyczna – czasopismo lekarza praktyka, otwierano: czerwca 24, 2025, https://gastroenterologia-praktyczna.pl/a4317/Zasady-prowadzenia-badan-naukowych.html/m343
27. formularz pt. Kwestie etyczne w badaniach naukowych, który stanowi część wniosku – NCN, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.ncn.gov.pl/sites/default/files/pliki/regulaminy/wytyczne_dla_wnioskodawcow_kwestie_etyczne.pdf
28. Metodologia badań politologicznych – Repozytorium UMK, otwierano: czerwca 24, 2025, https://repozytorium.umk.pl/bitstream/handle/item/3891/Metodologia_badan_politologicznych.pdf?sequence=1
29. Nowa strategia Narodowego Centrum Badań i Rozwoju NCBR ogłasza kolejny nabór w ramach FERS – Wojsko Polskie, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.wojsko-polskie.pl/aszwoj/u/41/c4/41c4d538-93d4-45a6-8db3-04164f65b93d/newsletter__wnizp_maj_2025.pdf
30. Co to jest KIS (Krajowa Inteligentna Specjalizacja) i jak może pomóc w skutecznym uzyskaniu dotacji – GRANTERA, otwierano: czerwca 24, 2025, https://grantera.pl/wiedza-wpisy/co-to-jest-kis-krajowa-inteligentna-specjalizacja-i-jak-moze-pomoc-w-skutecznym-uzyskaniu-dotacji/
31. Inteligentne specjalizacje w projektach unijnych – jak uzyskać wsparcie? – Prawo.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.prawo.pl/biznes/inteligentne-specjalizacje-w-projektach-unijnych-dofinansowania,526905.html
32. KRAJOWE INTELIGENTNE SPECJALIZACJE – Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/attachment/10a6d95b-8ecd-4faa-b3db-44d4b7efff38
33. KRAJOWE INTELIGENTNE SPECJALIZACJE – Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/attachment/1bbb5e98-21d2-4656-b764-0c143be2cdd9
34. Czym są Krajowe Inteligentne Specjalizacje? – Sekwencja.eu, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.sekwencja.eu/czym-sa-krajowe-inteligentne-specjalizacje/
35. INFOSTRATEG – The National Centre for Research and Development – Gov.pl website, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/ncbr-en/infostrateg
36. INFOSTRATEG IV – Research in Poland, otwierano: czerwca 24, 2025, https://researchinpoland.org/grant/infostrateg-iv/
37. Ogłoszenie konkursu GOSPOSTRATEG (XII konkurs) – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/ncbr/ogloszenie-konkursu-gospostrateg-xii-konkurs
38. Strategic program of scientific research and development works “Environment, agriculture and forestry” – BIOSTRATEG – Bioagra SA, otwierano: czerwca 24, 2025, https://bioagra.pl/en/biostrateg/
39. [NCBR] BIOSTRATEG – ENVIRONMENT, AGRICULTURE AND FORESTRY | STIP Compass, otwierano: czerwca 24, 2025, https://stip.oecd.org/stip/interactive-dashboards/policy-initiatives/2023%2Fdata%2FpolicyInitiatives%2F26255
40. Zrealizowane – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/ncbr/zrealizowane
41. TECHMATSTRATEG – nowy program strategiczny NCBR – Lipiec – 2016 – Aktualności – Pracownik – Strona główna UMCS, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.umcs.pl/pl/aktualnosci,36,techmatstrateg-nowy-program-strategiczny-ncbr,38483.chtm
42. TECHMATSTRATEG III – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/ncbr/techmatstrateg-iii
43. Hydrostrateg – Climate-ADAPT – European Union, otwierano: czerwca 24, 2025, https://climate-adapt.eea.europa.eu/en/mission/funding/opportunities/hydrostrateg
44. Hydrostrateg – Narodowe Centrum Badań i Rozwoju – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/ncbr/hydrostrateg
45. Nowa strategia i 4,5 mld zł na tegoroczne konkursy – Forum Akademickie, otwierano: czerwca 24, 2025, https://forumakademickie.pl/nowa-strategia-i-45-mld-zl-na-tegoroczne-konkursy/
46. Umowy 2021 – Dane.gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://api.dane.gov.pl/resources/39701,projekty-dofinansowane-przez-ncbr-ze-srodkow-krajowych-rok-2021/file
47. Projekty dofinansowane przez NCBR ze środków krajowych – rok 2021 – Dane.gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://dane.gov.pl/pl/dataset/2785/resource/39701,projekty-dofinansowane-przez-ncbr-ze-srodkow-krajowych-rok-2021
48. Współpraca z biznesem – strategiczny cel AGH – rp.pl – Edukacja, otwierano: czerwca 24, 2025, https://edukacja.rp.pl/badania-rozwoj-biznes/art42546301-wspolpraca-z-biznesem-strategiczny-cel-agh
49. Współpraca — Serwis Akademii Górniczo-Hutniczej, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.agh.edu.pl/wspolpraca
50. O nas – CCUS.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://ccus.pl/o-nas/
51. Strategiczna współpraca w obszarze sztucznej inteligencji i nowych technologii, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.kierunekchemia.pl/artykul,109016,strategiczna-wspolpraca-w-obszarze-sztucznej-inteligencji-i-nowych-technologii.html
52. ASTOR i AGH w Krakowie z umową o współpracy. Biznes dla nauki – nauka dla biznesu, otwierano: czerwca 24, 2025, https://nowoczesny-przemysl.pl/astor-i-agh-w-krakowie-z-umowa-o-wspolpracy/
53. Projekty badawcze i badawczo-rozwojowe / Badania / Strona główna – Wydział Chemiczny, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.ch.pw.edu.pl/Badania/Projekty-badawcze-i-badawczo-rozwojowe
54. Wydział Chemiczny Politechniki Warszawskiej | Studia | Kierunki studiów | Rekrutacja | Opinie – OtoUczelnie, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.otouczelnie.pl/wydzial/191/wydzial-chemiczny-pw
55. OPI: Badacze z AGH, PW, PWr i Polsl najwięcej o SI – Portal edukacyjny Perspektywy, otwierano: czerwca 24, 2025, https://perspektywy.pl/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=7972&catid=24&Itemid=119
56. Na Politechnice Wrocławskiej trwają badania nad nowymi materiałami technologii stealth dla okrętów wojennych – Wroclife, otwierano: czerwca 24, 2025, https://wroclife.pl/artykul/6260/na-politechnice-wroclawskiej-trwaja-badania-nad-nowymi-materialami-technologii-stealth-dla-okretow-wojennych
57. Badania w skali nano nad nowymi metodami diagnostycznymi – Politechniki Wrocławskiej, otwierano: czerwca 24, 2025, https://pwr.edu.pl/uczelnia/aktualnosci/badania-w-skali-nano-nad-nowymi-metodami-diagnostycznymi-13489.html
58. Komputer kwantowy „Odra 5” już działa na Politechnice Wrocławskiej. – CIB PWr, otwierano: czerwca 24, 2025, https://biznes.pwr.edu.pl/komputer-kwantowy-odra-5-juz-dziala-na-politechnice-wroclawskiej-nowa-era-badan-w-centrum-zaufanych-systemow-informacyjnych-i-telekomunikacyjnych/
59. Wydział Fizyki – Dane Badawcze UW, otwierano: czerwca 24, 2025, https://danebadawcze.uw.edu.pl/dataverse/fiz
60. Wydział Fizyki – Warszawska Mapa Akademicka, otwierano: czerwca 24, 2025, https://mapaakademicka.pl/mapa-home/uniwersytet-warszawski/wydzial-fizyki/
61. Home – Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego (mobile) (pl), otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.fuw.edu.pl/
62. Jagiellońskie Centrum Innowacji: Home, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.jagiellonskiecentruminnowacji.pl/
63. Uniwersytet Jagielloński testuje nowe podejście do komercjalizacji nauki. Nawiązał partnerstwo z fabryką startupów – XYZ, otwierano: czerwca 24, 2025, https://xyz.pl/uniwersytet-jagiellonski-testuje-venture-biulding-partneruje-the-heart/
64. Wspólni przodkowie Słowian i Germanów – przełomowe wyniki …, otwierano: czerwca 24, 2025, https://pan.pl/wspolni-przodkowie-slowian-i-germanow-przelomowe-wyniki-badan-zespolu-polskiej-akademii-nauk/
65. Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN – Firmy – Biotechnologia.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://biotechnologia.pl/firmy/firmy-uslugowe/instytut-biologii-doswiadczalnej-im-m-nenckiego-pan,132
66. Działalność instytutu – IBM PAN – Instytut Biologii Medycznej Polskiej Akademii Nauk, otwierano: czerwca 24, 2025, https://ibmpan.pl/pl/o-instytucie/dzialalnosc-instytutu/
67. Granty ERC | Polska Akademia Nauk, otwierano: czerwca 24, 2025, https://pan.pl/granty-erc/
68. Wkład Polskiej Akademii Nauk w umiędzynarodowienie nauki w Polsce – NAWA, otwierano: czerwca 24, 2025, https://nawa.gov.pl/images/2023/strategia/NATALIA_SOBCZAK_prezentacja_Spotkanie_Strategia_umidzynarodowienia_22092023.pdf
69. Rozwiązania w zakresie komercjalizacji badań naukowych, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.wup.pl/images/uploads/VII.FUNDUSZE_EUROPEJSKIE/Innowacyjnosc_i_ponadnarodowosc_-_aktualnosci/ekspertyzy/b.Ekspertyza_Temat%C3%B3w_projekt%C3%B3w_innowacyjnych_-_komercjalizacja_nauki.doc
70. DIAGNOZA STANU TRANSFERU TECHNOLOGII ZA POŚREDNICTWEM SPÓŁEK CELOWYCH – Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/attachment/41416b09-189b-4f94-b316-c44f584ecb8e
71. Transfer technologii +. Raport z realizacji projektu Sieć Otwartych Innowacji., otwierano: czerwca 24, 2025, https://siecotwartychinnowacji.pl/wp-content/uploads/2023/06/Raport_internet.pdf
72. Transfer Technologii + raport projektu Sieć Otwartych Innowacji -, otwierano: czerwca 24, 2025, https://siecotwartychinnowacji.pl/baza-wiedzy/transfer-technologii/
73. Agencja Rozwoju Przemysłu S.A. prezentuje raport „Transfer Technologii +” podsumowujący projekt Sieć Otwartych Innowacji – ARP, otwierano: czerwca 24, 2025, https://arp.pl/pl/aktualnosci/agencja-rozwoju-przemyslu-sa-prezentuje-raport-transfer-technologii-podsumowujacy-projekt-siec-otwartych-innowacji/
74. Od selekcji naukowych tematów po komercjalizację: rusza UZ Venture Studio. Czy Uniwersytet Zielonogórski i The Heart mają receptę na sukces? – Mam Startup, otwierano: czerwca 24, 2025, https://mamstartup.pl/od-selekcji-naukowych-tematow-po-komercjalizacje-rusza-uz-venture-studio-czy-uniwersytet-zielonogorski-i-the-heart-maja-recepte-na-sukces/
75. 5 miejsce Polski w rankingu UE27 – nowy raport OPI na temat sztucznej inteligencji – Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego – Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/nauka/5-miejsce-polski-w-rankingu-ue27–nowy-raport-opi-na-temat-sztucznej-inteligencji
76. Dekada sztucznej inteligencji w Polsce i na świecie – Ośrodek Przetwarzania Informacji, otwierano: czerwca 24, 2025, https://opi.org.pl/dekada-sztucznej-inteligencji-w-polsce-i-na-swiecie/
77. Powstał Ośrodek Badań nad Bezpieczeństwem Sztucznej Inteligencji w NASK. Znamy nazwisko szefa – CyberDefence24.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://cyberdefence24.pl/technologie/powstal-osrodek-badan-nad-bezpieczenstwem-sztucznej-inteligencji-w-nask-znamy-nazwisko-szefa
78. Powstał Ośrodek Badań nad Bezpieczeństwem Sztucznej Inteligencji w NASK, otwierano: czerwca 24, 2025, https://nask.pl/aktualnosci/powstanie-osrodka-badan-nad-bezpieczenstwem-sztucznej-inteligencji-w-nask
79. Krajowy system cyberbezpieczeństwa – Ministerstwo Cyfryzacji – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/krajowy-system-cyberbezpieczenstwa-
80. NASK – Państwowy Instytut Badawczy, otwierano: czerwca 24, 2025, https://nask.pl/
81. Wizytówką polskiej innowacji może stać się w przyszłości biotechnologia medyczna. Wnioski z najnowszego raportu BioInMed – MamBiznes.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://mambiznes.pl/news/wizytowka-polskiej-innowacji-moze-stac-sie-przyszlosci-biotechnologia-medyczna-wnioski-najnowszego-raportu-bioinmed/
82. Polska biotechnologia w 2025 roku może odnotować rekordową liczbę komercjalizacji, otwierano: czerwca 24, 2025, https://strefainwestorow.pl/biotechnologia/polska-biotechnologia-komercjalizacje-2025
83. 5 mld zł na inwestycje w nowoczesne zielone technologie – Ministerstwo Rozwoju i Technologii – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/5-mld-zl-na-inwestycje-w-nowoczesne-zielone-technologie
84. Sektor Zielonych Technologii w Polsce – Raport PARP za 2024: Nowe Możliwości Rozwoju, otwierano: czerwca 24, 2025, https://enerad.pl/sektor-zielonych-technologii-w-polsce-raport-parp-za-2024-nowe-mozliwosci-rozwoju/
85. Sektor Zielonych Technologii w Polsce – 2024, otwierano: czerwca 24, 2025, https://cciip.pl/pl/sektor-zielonych-technologii-w-polsce-2024/
86. High-tech coraz silniejszym filarem handlu zagranicznego – Trade.gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.trade.gov.pl/wiedza/high-tech-coraz-silniejszym-filarem-handlu-zagranicznego/
87. PFR: Innowacyjność Polski – grudzień 2024 r. – Trade.gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.trade.gov.pl/aktualnosci/pfr-innowacyjnosc-polski-grudzien-2024-r/
88. Innowacyjność Polski: raport analityczny Łukasiewicza – Sieć Badawcza Łukasiewicz, otwierano: czerwca 24, 2025, https://lukasiewicz.gov.pl/innowacyjnosc-polski-raport-analityczny-lukasiewicza/
89. Diagnoza – co wpływa na innowacyjność w Polsce? – Ośrodek Przetwarzania Informacji, otwierano: czerwca 24, 2025, https://opi.org.pl/diagnoza-co-wplywa-na-innowacyjnosc-w-polsce/
90. Raport: Polska wciąż na jednym z ostatnich miejsc pod względem innowacyjności w UE, otwierano: czerwca 24, 2025, https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news%2C93803%2Craport-polska-wciaz-na-jednym-z-ostatnich-miejsc-pod-wzgledem-innowacyjnosci
91. Miliardy na badania – Najwyższa Izba Kontroli, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/finansowanie-badan-podstawowych.html
92. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju wdroży plan naprawczy. Chce „odzyskać dobre imię”, otwierano: czerwca 24, 2025, https://xyz.pl/narodowe-centrum-badan-i-rozwoju-wdrozy-plan-naprawczy-chce-odzyskac-dobre-imie/
93. Polska 2030 – Wyzwania rozwojowe – KIGEiT, otwierano: czerwca 24, 2025, http://kigeit.org.pl/FTP/PRCIP/Literatura/001_PL_2030_wyzwania_rozwojowe.pdf
94. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego na Impact’25 – sztuczna inteligencja, transformacja cyfrowa, zielona gospodarka i globalne wyzwania ekonomiczne – Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/nauka/ministerstwo-nauki-i-szkolnictwa-wyzszego-na-impact25—sztuczna-inteligencja-transformacja-cyfrowa-zielona-gospodarka-i-globalne-wyzwania-ekonomiczne
95. Zintegrowana Strategia Umiejętności 2030 (część szczegółowa) – dokument przyjęty przez Radę Ministrów – Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego – Portal Gov.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://www.gov.pl/web/nauka/zintegrowana-strategia-umiejetnosci-2030-czesc-szczegolowa–dokument-przyjety-przez-rade-ministrow
96. Strategia rozwoju usług edukacyjnych – Samorzad.GOV.pl, otwierano: czerwca 24, 2025, https://samorzad.gov.pl/attachment/aefd08ea-9b12-4e14-9164-6b2663a2c6a0
97. Polityka naukowa państwa – Wydawnictwo AKF, otwierano: czerwca 24, 2025, https://wydawnictwo.akf.krakow.pl/attachments/article/561/251_2014.pdf