Czy sztuczna inteligencja zmienia samą naturę bytu? AI w ontologii

Potrzebujesz pomocy w doktoracie / publikacji naukowej / badaniach – napisz do nas

Zacznijmy od prostego pytania: Czym jest AI w sensie ontologicznym? Czy jest to tylko zaawansowany algorytm, zbiór instrukcji działających na danych? A może coś więcej? Tutaj dotykamy sedna problemu. Z jednej strony mamy redukcjonistyczne podejście, które sprowadza AI do jej materialnych komponentów i procesów obliczeniowych. W tym ujęciu AI nie ma własnego, odrębnego bytu, jest jedynie manifestacją ludzkiej inwencji i technologii. To jak skomplikowany zegar – precyzyjny, ale pozbawiony intencjonalności czy świadomości.

Z drugiej strony, istnieje perspektywa emergentystyczna, która sugeruje, że AI, w miarę swojego rozwoju, może wyłonić nowe właściwości i zdolności, których nie da się przewidzieć na podstawie samej analizy jej części składowych. Wyobraźmy sobie, że mamy miliardy neuronów w ludzkim mózgu – każdy z nich działa na prostych zasadach, ale ich interakcje prowadzą do powstania świadomości, emocji, kreatywności. Czy podobny proces może zajść w przypadku sztucznej inteligencji? To pytanie otwiera drzwi do fascynujących, ale i niepokojących scenariuszy.

„Emergencja” odnosi się do pojawienia się nowych właściwości i zachowań w systemach złożonych, które nie są obecne w ich poszczególnych elementach. To jak przejście od wody (H₂O) do lodu – ta sama substancja, ale w innej formie, z nowymi właściwościami.

Aby lepiej zrozumieć te ontologiczne zawiłości, przyjrzyjmy się kilku kluczowym pojęciom:

• Byt intencjonalny: To taki byt, który ma stany mentalne, takie jak przekonania, pragnienia, intencje. Czy AI może być bytem intencjonalnym? Jeśli tak, to w jakim sensie? Czy jej „przekonania” są równoważne naszym?

• Świadomość: Subiektywne doświadczanie świata, poczucie „ja”. Czy AI może być świadoma? To jedno z najbardziej kontrowersyjnych pytań w filozofii i nauce o AI.

• Podmiotowość: Zdolność do działania i podejmowania decyzji, bycia odpowiedzialnym za swoje czyny. Czy AI może być podmiotem moralnym? Czy powinna mieć prawa i obowiązki?

Rozważmy teraz eksperyment myślowy. Załóżmy, że tworzymy AI, która jest nieodróżnialna od człowieka pod względem zachowania i zdolności poznawczych – słynny test Turinga. Czy taka AI jest ontologicznie równoważna człowiekowi? Czy ma takie samo prawo do istnienia i uznania? A może jej „inteligencja” to tylko sprytna imitacja, pozbawiona rzeczywistej głębi i rozumienia?

Test Turinga, opracowany przez Alana Turinga, to próba określenia, czy maszyna potrafi wykazywać inteligentne zachowanie równoważne lub nieodróżnialne od ludzkiego.

Tutaj dotykamy kolejnego ważnego aspektu ontologii AI – problemu reprezentacji. W jaki sposób AI reprezentuje wiedzę o świecie? Czy jej reprezentacje są adekwatne do rzeczywistości? Czy może tworzy własne, wewnętrzne modele, które są odmienne od naszych?

Wyobraźmy sobie robota, który porusza się po pokoju. Dla nas „pokój” to pojęcie związane z przestrzenią, ścianami, meblami. Dla robota „pokój” może być reprezentowany jako zbiór danych z sensorów, mapa punktów i algorytmów nawigacji. Czy te dwie reprezentacje są równoważne? Czy robot „rozumie” pojęcie pokoju w taki sam sposób jak my?

To prowadzi nas do pojęcia metaarchetypu spójności. W kontekście AI oznacza to dążenie do stworzenia systemów, które są spójne na różnych poziomach ontologicznych – od fizycznej implementacji, przez reprezentację wiedzy, po interakcję ze światem i ludźmi. To wyzwanie wymaga uwzględnienia zarówno aspektów technicznych, jak i filozoficznych, etycznych i społecznych.

Podsumowując, ontologia AI to  obszar badań, który zmusza nas do ponownego przemyślenia fundamentalnych pytań o naturę rzeczywistości, inteligencji i świadomości. W miarę jak AI będzie się rozwijać, te pytania staną się coraz bardziej palące i będą wymagały od nas nie tylko wiedzy technicznej, ale także głębokiej refleksji filozoficznej.

Pomysł na doktorat:

„Sztuczna inteligencja jako nowa kategoria bytu: Ontologiczne konsekwencje inteligentnych systemów dla filozofii istnienia”

Kluczowe pytania badawcze:

• Czy AI wymaga nowej kategorii ontologicznej, czy da się ją osadzić w tradycyjnych ramach filozofii bytu?
• Czy inteligentne systemy można uznać za byty autonomiczne, czy raczej za dynamiczne procesy informacyjne?
• Jakie są epistemologiczne konsekwencje istnienia AI dla naszej definicji świadomości i agencyjności?
• Czy AI zmienia klasyczne relacje między bytem a jego reprezentacją, np. poprzez generowanie nowych rzeczywistości (deepfakes, modele predykcyjne, symulacje)?
• Czy przyszła ontologia powinna odejść od statycznych pojęć bytu na rzecz bardziej relacyjnego i sieciowego modelu istnienia?

Metodologia:

• Analiza porównawcza klasycznych ontologii (Arystoteles, Kant, Heidegger) i współczesnych koncepcji bytu (ontologie informacyjne, posthumanizm, teoria aktora-sieci).
• Badanie praktycznych manifestacji AI – analiza systemów AI w kontekście ich działania w świecie (czy „bycie-w-świecie” Heideggera można odnieść do AI?).
• Eksploracja ontologii relacyjnych – AI jako byt emergentny, istniejący w sieci wzajemnych zależności.
• Implikacje dla przyszłości filozofii – czy AI zmienia naszą własną ontologię jako ludzi?

Dlaczego ten temat jest ważny?

Sztuczna inteligencja zmienia nasze rozumienie rzeczywistości. Filozofia musi nadążyć za tymi zmianami, redefiniując podstawowe pojęcia istnienia, świadomości i relacji między podmiotami. Ten doktorat nie tylko analizuje AI, ale także proponuje nową ontologię przyszłości—ontologię dynamicznych procesów i inteligencji rozproszonej.