Cyfrowa gorączka złota: Kto wygrywa, a kto przegrywa w globalnej walce o biliony dolarów inwestycji?

W czasach, gdy globalizacja zdaje się cofać, a światowa gospodarka mierzy się z rosnącymi barierami, niepewnością i geopolitycznymi napięciami, przepływy kapitału stają się lustrem, w którym odbijają się nasze priorytety jako globalnej społeczności. [p. 3, 4] Najnowszy raport UNCTAD „World Investment Report 2025” przynosi otrzeźwiający obraz: globalne bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) spadły w 2024 roku o 11%, do poziomu 1,5 biliona dolarów, co jest już drugim rokiem spadków z rzędu. [p. 3, 17] Co bardziej alarmujące, dramatycznie kurczą się inwestycje w kluczowe dla zrównoważonego rozwoju sektory, takie jak energetyka odnawialna czy infrastruktura. [p. 4, 15] W tym ponurym krajobrazie jest jednak jeden, niezwykle jasny punkt: gospodarka cyfrowa. To jedyny sektor, który nie tylko opiera się negatywnym trendom, ale wręcz dynamicznie rośnie, notując dwucyfrowe wzrosty. [p. 4, 15] Zrozumienie, gdzie, jak i dlaczego płynie ten cyfrowy kapitał, jest dziś fundamentalne dla każdego, kto chce zrozumieć przyszłość globalnej gospodarki.

Dwa światy inwestycji: ogólny marazm i cyfrowy boom

Raport UNCTAD maluje obraz świata rozdartego na dwie prędkości. Z jednej strony mamy do czynienia z wyraźnym spowolnieniem w tradycyjnych obszarach, z drugiej – z bezprecedensowym przyspieszeniem w sferze cyfrowej.

• Globalny spadek: Skorygowane przepływy BIZ spadły o 11%. Najmocniej odczuła to Europa (spadek o 58%). Inwestycje w kluczowe dla Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDG) sektory w krajach rozwijających się spadły aż o jedną czwartą. [p. 15, 20] Międzynarodowe finansowanie projektów (IPF), kluczowe dla wielkiej infrastruktury, skurczyło się o ponad 40% w latach 2021-2024. [p. 15]

• Cyfrowy wyjątek: W tym samym czasie inwestycje w sektorach cyfrowych podwoiły swoją wartość. [p. 15] Ich udział w całości inwestycji typu greenfield (czyli budowanych od zera) wzrósł z 20% w 2020 roku do 28% w 2024 roku. [p. 205] Sama gospodarka cyfrowa rośnie w tempie 10-12% rocznie, znacznie wyprzedzając globalny wzrost PKB. [p. 4, 171]

To pokazuje fundamentalną zmianę strukturalną: kapitał szuka przyszłości w technologii, odwracając się od wielu tradycyjnych gałęzi przemysłu.

Wielka koncentracja: cyfrowa dywidenda dla nielicznych

Niestety, ten cyfrowy boom nie jest równo dystrybuowany. Raport dobitnie pokazuje, że o ile cyfryzacja mogłaby być narzędziem niwelowania globalnych nierówności, na razie prowadzi do ich pogłębiania.

• Geograficzna koncentracja: W latach 2020-2024 kraje rozwijające się przyciągnęły ponad 530 mld dolarów w projektach cyfrowych typu greenfield. Problem? Prawie 80% tej kwoty trafiło do zaledwie 10 krajów. [p. 169, 181] Liderami w przyciąganiu inwestycji są Indie (114 mld USD) i Malezja (74 mld USD). [p. 205]

• Problem infrastrukturalny: Afryka Subsaharyjska, region o ogromnych potrzebach, przechwytuje zaledwie 5% z 14 mld dolarów rocznie potrzebnych do zniwelowania luki w łączności cyfrowej. [p. 169, 197]

To zjawisko można nazwać cyfryzacją nierówności. [p. 5] Korzyści płynące z nowej gospodarki omijają kraje, które najbardziej ich potrzebują, co stanowi jedno z największych wyzwań rozwojowych naszych czasów.

Anatomia cyfrowych inwestycji: w co i kto inwestuje?

Analiza UNCTAD pozwala precyzyjnie określić, które segmenty gospodarki cyfrowej przyciągają najwięcej kapitału.

Głównymi motorami tych inwestycji są międzynarodowe korporacje (MNEs), głównie ze Stanów Zjednoczonych, ale rośnie także znaczenie inwestycji Południe-Południe, gdzie liderami są Chiny i kraje Bliskiego Wschodu. [p. 194, 206]

Podsumowanie: wezwanie do globalnego działania

„World Investment Report 2025” to nie tylko diagnoza. To przede wszystkim apel o stworzenie spójnych i mądrych polityk, które pozwolą przekuć cyfrowy boom w realny i sprawiedliwy rozwój. UNCTAD wzywa do wielopoziomowego działania, obejmującego m.in.:

• Stworzenie globalnych ram dla mierzenia i raportowania inwestycji cyfrowych, aby podejmować decyzje w oparciu o rzetelne dane. [p. 244]

• Opracowanie zestawu narzędzi politycznych (policy toolkit), który pomoże krajom rozwijającym się w projektowaniu skutecznych strategii przyciągania wartościowych inwestycji. [p. 244]

• Wzmacnianie regulacji w kluczowych obszarach, takich jak zarządzanie danymi, własność intelektualna i konkurencja, aby zrównoważyć otwartość na inwestycje z interesem publicznym. [p. 242, 254]

• Inwestowanie w umiejętności cyfrowe i lokalne ekosystemy innowacji, aby kraje mogły w pełni absorbować i wykorzystywać transfer technologii. [p. 243]

Przyszłość globalnego rozwoju zależy od tego, czy potrafimy sprawić, by cyfrowa rewolucja nie stała się rewolucją pogłębiającą podziały.

Artykuł powstał na podstawie dogłębnej analizy raportu „World Investment Report 2025” opublikowanego przez Konferencję Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD).

5 innych tematów, które zrealizowaliśmy w oparciu o analizę:

1. Geopolityka półprzewodników: Jak wojny o chipy kształtują globalne mapy inwestycji zagranicznych?

2. Finansowy paradoks: Dlaczego inwestycje w Cele Zrównoważonego Rozwoju są w kryzysie, gdy świat potrzebuje ich najbardziej?

3. Nowi gracze, nowe zasady: Rola inwestycji Południe-Południe w redefinicji globalnej gospodarki cyfrowej.

4. Polska w cyfrowym wyścigu: Analiza szans i zagrożeń dla Polski w kontekście globalnych trendów inwestycyjnych w technologiach.

5. Centra danych – nowe „kopalnie złota” czy ekologiczne bomby zegarowe? Środowiskowy wymiar cyfrowych inwestycji.

Pomysł na doktorat

Tytuł dysertacji: Wpływ spójności krajowych strategii cyfrowych z polityką inwestycyjną na strukturę i jakość bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) w sektorze gospodarki cyfrowej: studium porównawcze krajów ASEAN i Unii Afrykańskiej.

Koncepcja badawcza: Praca analizowałaby, w jakim stopniu stopień integracji polityki cyfrowej (np. w obszarze regulacji danych, rozwoju umiejętności, wsparcia dla start-upów) z krajową strategią przyciągania BIZ wpływa na rodzaj i wartość przyciąganych inwestycji. Celem byłoby zidentyfikowanie kluczowych czynników politycznych, które decydują o tym, czy dany kraj przyciąga głównie proste inwestycje infrastrukturalne, czy też zaawansowane projekty w obszarze AI i R&D. Badanie porównałoby dwa bloki regionalne, aby zrozumieć, jak odmienne modele integracji regionalnej wpływają na skuteczność polityk krajowych.