Atlas Cukrzycy 2025: alarmujące dane i globalne prognozy

Dokument to jedenasta edycja „Atlasu Cukrzycy”, opublikowana przez Międzynarodową Federację Diabetologiczną (IDF) na rok 2025. Jest to kompleksowy raport, który od ponad 20 lat stanowi najważniejsze źródło globalnych, regionalnych i krajowych danych na temat rozpowszechnienia cukrzycy, jej wpływu na zdrowie, śmiertelność i gospodarkę. Raport opiera się na rygorystycznej analizie setek badań naukowych, krajowych ankiet zdrowotnych i rejestrów medycznych z całego świata, obejmując dane z ponad 150 krajów.

Cukrzyca w 2025 [raport] - doktoraty.pl

🌟 Co badacze chcieli rozwiązać

Głównym celem „Atlasu Cukrzycy” jest dostarczenie aktualnych, wiarygodnych i kompleksowych danych, aby odpowiedzieć na kluczowe pytania dotyczące globalnej pandemii cukrzycy:

Jak duży jest problem? Określenie, ile osób na świecie, w poszczególnych regionach i krajach choruje na cukrzycę oraz jak te liczby zmienią się w przyszłości (prognozy do 2050 roku).
Kto choruje? Analiza rozpowszechnienia cukrzycy w różnych grupach wiekowych, w podziale na płeć oraz w zależności od miejsca zamieszkania (miasto/wieś).
Jakie są ukryte zagrożenia? Oszacowanie liczby osób z niezdiagnozowaną cukrzycą oraz ze stanem przedcukrzycowym (nieprawidłowa tolerancja glukozy i nieprawidłowa glikemia na czczo).
Jakie są konsekwencje zdrowotne i ekonomiczne? Przedstawienie danych na temat śmiertelności związanej z cukrzycą, jej powikłań (choroby sercowo-naczyniowe, demencja, choroby oczu) oraz gigantycznych kosztów, jakie generuje dla systemów opieki zdrowotnej.
Gdzie są największe wyzwania? Zidentyfikowanie regionów i krajów, które są najbardziej dotknięte problemem, aby skierować tam działania prewencyjne i pomoc.

🧪 Co zrobili

Zespół ekspertów z IDF przeprowadził globalną metaanalizę, wykonując następujące kroki:

Zebranie i selekcja danych: Przeanalizowano setki publikacji naukowych, krajowych badań zdrowia (w tym ponad 60 ankiet WHO STEPS) i danych z rejestrów medycznych opublikowanych w ostatnich latach. Do analizy wybrano tylko te źródła, które spełniały rygorystyczne kryteria jakościowe (np. odpowiednia metoda diagnozy, reprezentatywna próba, duża liczba uczestników).
Standaryzacja i estymacja: Za pomocą zaawansowanych modeli statystycznych (m.in. regresji logistycznej) dane z różnych źródeł zostały ujednolicone. Dla krajów bez wiarygodnych danych przeprowadzono ekstrapolację na podstawie danych z krajów o podobnym profilu etnicznym, językowym i ekonomicznym.
Tworzenie prognoz: Wykorzystując dane demograficzne ONZ, stworzono prognozy liczby chorych na cukrzycę do 2050 roku, uwzględniając zmiany w strukturze wiekowej populacji i postępującą urbanizację.
Analiza podgrup i powikłań: Po raz pierwszy w tak szerokim zakresie przeanalizowano dane dotyczące powikłań cukrzycy, takich jak choroby układu krążenia, demencja i retinopatia, a także oszacowano liczbę zgonów z podziałem na osoby z diagnozą i bez niej.
Oszacowanie kosztów: Obliczono bezpośrednie wydatki na opiekę zdrowotną związane z cukrzycą, pokazując, jak ogromne obciążenie finansowe stanowi ta choroba dla budżetów państw.

🧩 Kluczowe odkrycia

Raport przedstawia alarmujący obraz globalnego kryzysu zdrowotnego:

Liczba chorych rośnie w zastraszającym tempie: W 2024 roku na cukrzycę choruje 589 milionów dorosłych na świecie. Przewiduje się, że do 2050 roku liczba ta wzrośnie o 45% do 853 milionów.
Ogromna skala niezdiagnozowanej cukrzycy: Aż 43% dorosłych chorych na cukrzycę (252 miliony osób) nie wie o swojej chorobie. W Afryce odsetek ten sięga aż 73%.
Gigantyczne koszty ekonomiczne: W 2024 roku wydatki na leczenie cukrzycy po raz pierwszy przekroczyły jeden bilion dolarów (1,015 bln USD), co stanowi 12% globalnych wydatków na zdrowie.
Cukrzyca to cichy zabójca: W 2024 roku z powodu cukrzycy i jej powikłań zmarło ponad 3,4 miliona osób.
Problem dotyczy wszystkich, ale nie w równym stopniu: Największy procentowy wzrost liczby chorych przewiduje się w Afryce (wzrost o 142% do 2050 r.). Najwyższy odsetek chorych występuje w regionie Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej (MENA). Aż 95% wzrostu liczby chorych do 2050 roku nastąpi w krajach o niskim i średnim dochodzie.
Cukrzyca zwiększa ryzyko innych chorób: Chorzy na cukrzycę typu 2 mają o 72% wyższe ryzyko zawału serca, o 52% wyższe ryzyko udaru mózgu i o 56% wyższe ryzyko demencji.
Cukrzyca ciążowa jest powszechna: Hiperglikemia w ciąży dotyka prawie 1 na 5 żywych urodzeń (23 miliony rocznie), stwarzając ryzyko zarówno dla matki, jak i dziecka.

📣 Dlaczego ma to znaczenie i dla kogo

Dla rządów i decydentów politycznych: Raport jest potężnym narzędziem do uświadamiania skali problemu i stanowi podstawę do tworzenia narodowych strategii walki z cukrzycą, inwestowania w profilaktykę i poprawy systemów opieki zdrowotnej.
Dla lekarzy i pracowników ochrony zdrowia: Dostarcza najnowszych danych epidemiologicznych, które pomagają w codziennej praktyce, diagnozowaniu i edukacji pacjentów.
Dla pacjentów i ich rodzin: Zwiększa świadomość na temat choroby, jej zagrożeń i powikłań, motywując do lepszego dbania o zdrowie, regularnych badań i przestrzegania zaleceń lekarskich.
Dla organizacji pozarządowych i mediów: Jest nieocenionym źródłem wiarygodnych danych do prowadzenia kampanii społecznych, edukacyjnych i rzeczniczych na rzecz poprawy losu osób z cukrzycą.

🧠 W prostych słowach

Wyobraź sobie, że świat stoi w obliczu cichej, ale gwałtownie rozprzestrzeniającej się pandemii. „Atlas Cukrzycy” to globalny system wczesnego ostrzegania i mapa tej pandemii. Mówi nam, jak wielu ludzi jest już „zarażonych”, ilu może być nieświadomych swojej choroby i jak szybko problem będzie narastał.

Raport pokazuje, że cukrzyca to nie tylko problem medyczny pojedynczych osób, ale globalny kryzys, który pochłania gigantyczne pieniądze (ponad bilion dolarów rocznie!) i prowadzi do milionów zgonów. To jak globalny pożar, który najszybciej rozprzestrzenia się w biedniejszych regionach świata. „Atlas” daje nam mapę tego pożaru, pokazując, gdzie trzeba pilnie skierować „strażaków” (lekarzy, środki na profilaktykę) i gdzie budować „zapory ogniowe” (programy edukacyjne, zdrowe jedzenie), aby powstrzymać katastrofę.

👀 Czy Polska może z tego skorzystać

Zdecydowanie tak. Dane z raportu, choć przedstawione globalnie i regionalnie, mają bezpośrednie zastosowanie w Polsce:

Planowanie strategiczne w ochronie zdrowia: Polska, podobnie jak inne kraje Europy, zmaga się z rosnącą liczbą chorych na cukrzycę. Dane z „Atlasu” pokazują, że w regionie Europy na cukrzycę choruje 66 milionów osób, a 34% z nich jest niezdiagnozowanych. Te statystyki powinny być podstawą do stworzenia i finansowania Narodowego Programu Walki z Cukrzycą, który kładłby nacisk na profilaktykę, wczesne wykrywanie (badania przesiewowe) i nowoczesne leczenie.
Alokacja zasobów: Raport pokazuje, że wydatki na cukrzycę są ogromne. W Polsce można na tej podstawie oszacować koszty i zaplanować budżet NFZ tak, aby zapewnić pacjentom dostęp do nowoczesnych terapii i technologii (np. systemów ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych), które w dłuższej perspektywie mogą zmniejszyć koszty leczenia powikłań.
Kampanie edukacyjne: Wysoki odsetek niezdiagnozowanej cukrzycy (w Europie co trzecia osoba) to sygnał, że w Polsce potrzebne są szeroko zakrojone kampanie społeczne uświadamiające, czym jest cukrzyca, jakie są jej objawy i jak ważne są regularne badania poziomu cukru we krwi.
Badania naukowe: „Atlas” wskazuje na luki w danych, co może być inspiracją dla polskich naukowców do prowadzenia lokalnych badań epidemiologicznych, które dostarczą bardziej precyzyjnych danych na temat sytuacji w naszym kraju i pomogą dostosować globalne zalecenia do polskiej specyfiki.

Analiza metodologii i globalnych wyników „Atlasu Cukrzycy” IDF, mimo że prezentuje dane na najwyższym poziomie wiarygodności, uwidacznia uniwersalne luki badawcze. Nawet w krajach o relatywnie dobrze rozwiniętych systemach opieki zdrowotnej, takich jak Polska, istnieją obszary, w których dane są niewystarczające, nieprecyzyjne lub zagregowane w sposób uniemożliwiający skuteczne planowanie interwencji w zdrowiu publicznym. Inspiracją dla polskich naukowców powinno być przejście od ogólnokrajowych estymacji do badań o wysokiej rozdzielczości, które odpowiedzą na precyzyjne pytania.

Oto kluczowe luki w danych, opisane z perspektywy naukowej:

1. Rzeczywista skala niezdiagnozowanej cukrzycy i stanu przedcukrzycowego

Problem globalny (wskazany w Atlasie): Atlas szacuje, że 43% dorosłych z cukrzycą na świecie pozostaje niezdiagnozowanych. Jest to jednak estymacja oparta często na modelowaniu i ekstrapolacji, a nie na bezpośrednich, ogólnokrajowych badaniach przesiewowych.
Wyzwanie naukowe: Prawdziwa skala zjawiska „góry lodowej” (gdzie zdiagnozowane przypadki to tylko wierzchołek) jest trudna do uchwycenia. Badania oparte na danych z systemu opieki zdrowotnej (np. z NFZ) z definicji nie obejmują osób niezdiagnozowanych. Badania ankietowe oparte na samoraportowaniu są obarczone dużym błędem (pacjent nie wie o chorobie). Jedyną wiarygodną metodą jest przeprowadzenie populacyjnych badań przesiewowych z użyciem obiektywnych biomarkerów (glikemia na czczo, OGTT, HbA1c).
Luka w kontekście polskim i pytania badawcze:
- Brakuje aktualnych, reprezentatywnych dla całej Polski badań, które oszacowałyby odsetek niezdiagnozowanej cukrzycy i stanu przedcukrzycowego w różnych podgrupach.
- Pytania badawcze:
  1. Jaki jest rzeczywisty wskaźnik niezdiagnozowanej cukrzycy i stanu przedcukrzycowego w Polsce, ze stratyfikacją (podziałem) na województwa, płeć, grupy wiekowe (np. 20-44, 45-64, 65+) oraz status społeczno-ekonomiczny?
  2. Które testy diagnostyczne (FPG, OGTT, HbA1c) lub ich kombinacje mają najwyższą czułość i swoistość w wykrywaniu niezdiagnozowanych przypadków w polskiej populacji?
  3. Jakie czynniki ryzyka (otyłość, nadciśnienie, historia rodzinna, poziom edukacji) są najsilniej powiązane z niezdiagnozowaną cukrzycą w Polsce?

2. Epidemiologia i obciążenie powikłaniami cukrzycy

Problem globalny: Atlas po raz pierwszy poświęca osobny rozdział powikłaniom, co podkreśla, jak bardzo brakowało dotąd systematycznych danych na ten temat, zwłaszcza w kontekście porównawczym. Szacunki ryzyka (np. zawału serca, udaru) opierają się na metaanalizach badań z kilku krajów, głównie o wysokim dochodzie.
Wyzwanie naukowe: Rejestrowanie powikłań wymaga długoterminowych badań kohortowych lub integracji danych z różnych źródeł (rejestry szpitalne, dane z POZ, rejestry zgonów). Taka integracja jest technicznie i prawnie skomplikowana.
Luka w kontekście polskim i pytania badawcze:
- Posiadamy dane na temat hospitalizacji z powodu powikłań, ale brakuje nam precyzyjnych danych na temat zapadalności (incydencji) na poszczególne powikłania (retinopatia, nefropatia, stopa cukrzycowa, choroby sercowo-naczyniowe) w kohorcie polskich pacjentów z cukrzycą.
- Pytania badawcze:
  1. Jaka jest skumulowana zapadalność na powikłania mikronaczyniowe i makronaczyniowe w ciągu 5, 10 i 15 lat od momentu diagnozy cukrzycy typu 2 w Polsce?
  2. Jakie są różnice w ryzyku powikłań między pacjentami leczonymi w różnych modelach opieki (np. opieka koordynowana vs. standardowa)?
  3. Jaki jest odsetek pacjentów w Polsce, którzy w momencie diagnozy cukrzycy typu 2 mają już rozwinięte co najmniej jedno powikłanie?

3. Fenotypowanie cukrzycy i subpopulacje

Problem globalny: Atlas traktuje cukrzycę typu 1 i typu 2 jako główne kategorie, ale wspomina o innych typach (np. monogenowych) i problemach z diagnozą różnicową, zwłaszcza w przypadku cukrzycy typu 1 o późnym początku (LADA – Latent Autoimmune Diabetes in Adults).
Wyzwanie naukowe: Precyzyjne rozróżnienie typów cukrzycy wymaga zaawansowanych badań, w tym testów genetycznych i immunologicznych, które nie są standardem w rutynowej diagnostyce. Błędna klasyfikacja prowadzi do nieoptymalnego leczenia.
Luka w kontekście polskim i pytania badawcze:
- Skala występowania cukrzycy typu LADA oraz cukrzycy monogenowej w Polsce jest prawdopodobnie niedoszacowana.
- Pytania badawcze:
  1. Jaka jest rzeczywista prewalencja autoprzeciwciał (anty-GAD, ICA) u pacjentów diagnozowanych z cukrzycą typu 2 po 35. roku życia w Polsce (badanie w kierunku LADA)?
  2. Jakie są charakterystyki kliniczne i metaboliczne pacjentów z cukrzycą typu 1 diagnozowaną w dorosłości w porównaniu do tych z diagnozą w dzieciństwie?

4. Determinanty społeczno-ekonomiczne i nierówności w zdrowiu

Problem globalny: Raport podkreśla ogromne różnice w występowaniu cukrzycy i dostępie do opieki między krajami o różnym dochodzie oraz między obszarami miejskimi i wiejskimi.
Wyzwanie naukowe: Analiza nierówności w zdrowiu wymaga danych stratyfikowanych nie tylko według wieku i płci, ale także poziomu wykształcenia, dochodu, miejsca zamieszkania (województwo, powiat, miasto/wieś) i wykonywanego zawodu. Takich danych na poziomie krajowym często brakuje.
Luka w kontekście polskim i pytania badawcze:
- Wiemy, że istnieją nierówności, ale nie znamy ich dokładnej skali i czynników napędzających w kontekście cukrzycy.
- Pytania badawcze:
  1. Czy w Polsce istnieją statystycznie istotne różnice w prewalencji cukrzycy i jej powikłań w zależności od poziomu wykształcenia i statusu materialnego?
  2. Jak wygląda mapa geograficzna Polski pod kątem występowania cukrzycy i dostępu do opieki diabetologicznej (np. czas oczekiwania na wizytę, dostęp do nowoczesnych terapii)? Czy istnieją „białe plamy”?
  3. Jaki jest związek między stopniem zanieczyszczenia powietrza (PM2.5) w miejscu zamieszkania a ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2 w polskiej populacji?

Te luki pokazują, że choć globalne raporty jak „Atlas IDF” są bezcenne, stanowią one przede wszystkim wezwanie do działania dla lokalnych społeczności naukowych. Przeprowadzenie w Polsce dedykowanych, dobrze zaprojektowanych badań epidemiologicznych pozwoliłoby nie tylko na lepsze zrozumienie problemu, ale przede wszystkim na stworzenie opartych na dowodach, celowanych i skuteczniejszych interwencji w obszarze zdrowia publicznego.

Atlas Cukrzycy 2025: alarmujące dane i globalne prognozy by www.doktoraty.pl