Niewidzialna armia dezinformacji: Jak naprawdę wygląda rosyjska i chińska machina kłamstwa? (Raport UE)

Dlaczego ten temat jest nowym frontem wojny, a my jesteśmy na linii ognia?

Nasza przestrzeń informacyjna stała się polem bitwy geopolitycznej. To nie jest już przenośnia. Jak stwierdza wprost Wysoka Przedstawiciel UE Kaja Kallas, wrogie państwa używają manipulacji informacją (w skrócie FIMI – Foreign Information Manipulation and Interference) do destabilizacji naszych społeczeństw, niszczenia demokracji i podważania globalnej pozycji Unii. [p. 2] To nie jest sporadyczne sianie „fake newsów”. To integralna część operacji wojskowych, przygotowująca grunt pod działania kinetyczne – jak dobitnie pokazał przykład rosyjskiej inwazji na Ukrainę.

Najnowszy, trzeci raport Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (EEAS) na temat zagrożeń FIMI, oparty na analizie 505 incydentów z udziałem 38 000 unikalnych kanałów, które w 2024 roku uderzyły w 90 krajów, jest czymś więcej niż tylko diagnozą. [p. 5, 9] To rentgenowski prześwietlenie całej architektury tych operacji, które pozwala nam wreszcie zobaczyć to, co do tej pory było ukryte.

Góra lodowa dezinformacji: rewolucyjna matryca ujawnia ukrytą infrastrukturę

Największym przełomem, jaki przynosi raport, jest nowe narzędzie analityczne – Matryca Ekspozycji FIMI (FIMI Exposure Matrix). [p. 5, 14] Pozwala ona wreszcie zrozumieć, że to, co widzimy na co dzień – oficjalne media państwowe jak RT czy Sputnik – to zaledwie wierzchołek potężnej góry lodowej. Prawdziwa siła tych operacji kryje się pod powierzchnią, w wielowarstwowej, często ukrytej infrastrukturze.

Raport dzieli tę architekturę na cztery kluczowe bloki: [p. 15]

Zrozumienie tej struktury jest kluczowe. Pokazuje, że aż 76,5% kanałów zaangażowanych w operacje FIMI to ukryte sieci i nieprzypisane kanały, które działają pod powierzchnią, piorąc dezinformację i nadając jej pozory wiarygodności. [p. 20, 38]

Architekci kłamstwa: jak działają Rosja i Chiny?

Raport szczegółowo analizuje modus operandi dwóch głównych globalnych graczy w dziedzinie FIMI, pokazując fundamentalne różnice w ich strategiach.

• Rosja: Zdecentralizowany chaos i recykling nienawiści. Rosyjska machina FIMI jest bardziej zdecentralizowana i elastyczna. Opiera się na rozległych sieciach kanałów powiązanych i zbieżnych, które tworzą złożony ekosystem. Kluczowe cechy to:

  • Adaptacyjność: Szybko dostosowuje swoje operacje do lokalnych kontekstów i wydarzeń, np. re-używając narracji antyukraińskich do atakowania Mołdawii. [p. 29]

  • Pranie informacji: Stosuje zaawansowane techniki prania informacji (information laundering), gdzie fałszywa wiadomość z anonimowego kanału jest stopniowo podchwytywana przez coraz „poważniejsze” media, by na końcu zacytowało ją oficjalne konto dyplomatyczne jako „doniesienia medialne”. [p. 23]

  • Główne kampanie: Doppelgänger (podszywanie się pod zachodnie media), Portal Kombat (zalewanie informacyjne przez setki fałszywych portali), African Initiative (budowanie wpływów w Afryce). [p. 25-27]

• Chiny: Scentralizowana kontrola i outsourcing wpływu. Chińska strategia jest bardziej scentralizowana i skupiona na budowaniu pozytywnego wizerunku Chin oraz tłumieniu krytyki. Jej unikalne cechy to:

  • Dominacja mediów państwowych: Infrastruktura opiera się głównie na potężnych mediach państwowych (CGTN, Global Times), które działają jako centralne huby. [p. 21]

  • Operacje „influence-for-hire”: Chiny coraz częściej zlecają szerzenie propagandy prywatnym firmom PR, które tworzą sieci fałszywych portali newsowych (np. kampanie Paperwall, HaiEnergy), aby ukryć państwowe źródło treści. [p. 35]

  • Tłumienie informacji: Oprócz szerzenia propagandy, kluczowym elementem chińskich działań jest uciszanie krytycznych głosów za granicą, co jest formą transnarodowych represji. [p. 13]

Anatomia ataku: taktyka, techniki i procedury (TTP)

Współczesna operacja FIMI to skomplikowane przedsięwzięcie wykorzystujące szeroki arsenał narzędzi:

• Platformy: Królem pozostaje platforma X (dawniej Twitter), na której wykryto aż 88% aktywności FIMI w analizowanych przypadkach. Wynika to z łatwości tworzenia jednorazowych kont i obecności zorganizowanych sieci botów. [p. 10]

• Podszywanie się (Impersonation): Tworzenie fałszywych stron internetowych, które do złudzenia przypominają renomowane media lub instytucje (np. kampania Doppelgänger). W analizowanym okresie odnotowano 124 takie przypadki. [p. 11]

• Sztuczna inteligencja (AI): AI jest coraz częściej wykorzystywana do tworzenia fałszywych treści (deepfake audio i wideo) oraz do masowego, zautomatyzowanego ich rozpowszechniania przez sieci botów, co obniża koszty i zwiększa skalę operacji. [p. 11]

• Lokalizacja: Treści są starannie dostosowywane do lokalnych języków, kultury i bieżących wydarzeń, aby zwiększyć ich wiarygodność i oddziaływanie. [p. 11]

Podsumowanie: od gaszenia pożarów do rozbrajania podpalaczy

Raport Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych to dzwonek alarmowy, ale i potężne narzędzie. Przedstawiona w nim Matryca Ekspozycji FIMI pozwala po raz pierwszy przejść od defensywnego reagowania (dementowania pojedynczych kłamstw) do strategicznego, ofensywnego działania. Umożliwia identyfikację całej wrogiej infrastruktury, publiczne jej zdemaskowanie, a w konsekwencji nałożenie kosztów (np. sankcji) na aktorów odpowiedzialnych za ataki.

Walka z FIMI to nie jest zadanie dla garstki fact-checkerów. To wyzwanie dla całego społeczeństwa, które wymaga międzynarodowej współpracy, odporności i ciągłego wsparcia dla niezależnych mediów i badaczy, którzy stoją na pierwszej linii tego nowego, informacyjnego frontu.

Artykuł powstał na podstawie dogłębnej analizy raportu „3rd EEAS Report on Foreign Information Manipulation and Interference Threats”, opublikowanego w marcu 2025 roku przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (EEAS).

5 innych tematów, które zrealizowaliśmy w oparciu o analizę:

1. Anatomia kampanii „Doppelgänger”: Jak Rosja tworzy cyfrowe sobowtóry zachodnich mediów, by siać chaos?

2. „Influence-for-hire”: Nowy, niebezpieczny model chińskiej propagandy, czyli jak agencje PR stały się bronią w wojnie informacyjnej.

3. Bitwa o Afrykę: Analiza rosyjskiej machiny dezinformacyjnej na kontynencie – od „African Initiative” po sieć lokalnych trolli.

4. Od tweeta do sankcji: Jak Matryca Ekspozycji FIMI zmienia zasady gry w przypisywaniu odpowiedzialności za dezinformację?

5. Sztuczna inteligencja jako broń: Jak generatywne AI turbodoładowuje operacje FIMI i jakie są nowe metody obrony?

Pomysł na doktorat

Tytuł dysertacji: Zastosowanie modelu Matrycy Ekspozycji FIMI do analizy porównawczej architektur sieciowych rosyjskich i chińskich operacji wpływu w kontekście wyborów do Parlamentu Europejskiego: studium przypadku Polski i Niemiec.

Koncepcja badawcza: Praca polegałaby na zmapowaniu i skategoryzowaniu (zgodnie z czterema blokami Matrycy) kanałów zaangażowanych w operacje FIMI wycelowane w procesy wyborcze w Polsce i Niemczech. Celem byłaby identyfikacja strukturalnych różnic i podobieństw w modus operandi Rosji i Chin, zbadanie roli poszczególnych warstw „góry lodowej” (szczególnie kanałów powiązanych i zbieżnych) oraz ocena skuteczności tych architektur w amplifikacji kluczowych narracji dezinformacyjnych. Badanie łączyłoby analizę sieci społecznych (SNA) z jakościową analizą treści.