Dlaczego traderzy krypto trzymają wygrane, a sprzedają przegrane? Odwracamy zasady finansów

Błąd hazardzisty i odwrócony świat. Zajrzeliśmy w głąb umysłu tradera krypto

Rynek kryptowalut to cyfrowy Dziki Zachód. Miejsce ogromnych fortun i spektakularnych upadków. Ale co tak naprawdę kieruje decyzjami milionów ludzi, którzy codziennie kupują i sprzedają cyfrowe aktywa? Czy to chłodna kalkulacja, czy raczej festiwal ludzkich emocji i błędów poznawczych? Jako zespół naukowców specjalizujących się w finansach behawioralnych, postanowiliśmy to sprawdzić. Uzyskaliśmy dostęp do unikalnego, zanonimizowanego zbioru danych obejmującego ponad 1,5 miliona transakcji przeprowadzonych przez 15 000 traderów i zajrzeliśmy im prosto w portfele i w psychikę. Wyniki burzą dotychczasowe przekonania i pokazują, że trader krypto to zupełnie nowy, fascynujący gatunek inwestora.

Wielkie odwrócenie: dlaczego traderzy krypto kochają swoje wygrane

W klasycznych finansach istnieje dobrze udokumentowane zjawisko zwane efektem dyspozycji. Mówi ono, że inwestorzy mają tendencję do zbyt szybkiego sprzedawania akcji, które przynoszą zysk (by „zaksięgować wygraną”) i zbyt długiego trzymania tych, które przynoszą straty (w nadziei, że „jeszcze odbiją”). To bolesna mieszanka awersji do straty i strachu przed żalem.

Spodziewaliśmy się zobaczyć to samo na rynku krypto. Zobaczyliśmy coś dokładnie odwrotnego.

Nasze badania wykazały silny efekt anty-dyspozycji. Traderzy kryptowalut, w przeciwieństwie do swoich giełdowych odpowiedników, są bardziej skłonni trzymać wygrywające pozycje, a szybciej pozbywać się tych, które tracą. To zachowanie, które w niestabilnym świecie krypto można by uznać za bardziej racjonalne.

Jednak diabeł tkwi w szczegółach, a konkretnie w demografii. Analizując zachowanie traderów z podziałem na wiek, odkryliśmy fascynującą zależność:

Wniosek? Doświadczenie i wiek temperują emocje. Młodsi gracze, być może napędzani historiami o szybkich fortunach, wolą zrealizować zysk tu i teraz. Starsi, bardziej doświadczeni, wydają się rozumieć, że na tym rynku trendy potrafią trwać.

Podwoić stawkę po przegranej: dusza hazardzisty

Drugi błąd poznawczy, który wzięliśmy pod lupę, to błąd hazardzisty (ang. Gambler’s Fallacy). To irracjonalne przekonanie, że po serii niepowodzeń (np. kilku przegranych w ruletkę) prawdopodobieństwo sukcesu w kolejnej próbie wzrasta. W świecie inwestycji objawia się to zwiększaniem wielkości pozycji po serii strat, by „odrobić się” jednym ruchem.

Nasze dane nie pozostawiają złudzeń: traderzy krypto w przeważającej większości wykazują cechy myślenia hazardowego.

• Po słabych wynikach zwiększają wielkość przyszłych transakcji. Analiza zwrotów z inwestycji (ROI) pokazała, że traderzy, którzy w ostatnim czasie stracili, są znacznie bardziej skłonni do otwierania większych pozycji w przyszłości.

• Grają na odwrócenie trendu. Gdy rynek wyraźnie podążał w jednym kierunku, traderzy częściej obstawiali jego odwrócenie. To klasyczne myślenie w kategoriach „już za długo rośnie, musi spaść” (lub odwrotnie), ignorujące siłę momentum.

To fundamentalnie odróżnia ich od zwolenników „gorącej ręki” (Hot Hand Fallacy), którzy wierzą, że dobra passa będzie trwać. Trader krypto to pesymista liczący na przełamanie złej passy.

Jak zmierzyć duszę rynku? Nowa miara sentymentu

Tradycyjne metody badania nastrojów rynkowych, oparte na analizie newsów czy postów na Twitterze, są zawodne. To szum informacyjny. My sięgnęliśmy głębiej – prosto do samego blockchaina, wykorzystując metrykę Net Unrealised Profit/Loss (NUPL).

W uproszczeniu, NUPL to wskaźnik, który w każdej chwili pokazuje, jaka część wszystkich monet w obiegu jest na plusie (ich ostatni ruch w sieci odbył się po niższej cenie niż obecna), a jaka na minusie. To jak EKG całego rynku, pokazujące zbiorowy stan euforii lub strachu.

Co odkryliśmy?

1. Sentyment napędza zyski: Wyższe wartości NUPL (stan ogólnej euforii) silnie korelują z wyższymi zwrotami osiąganymi przez traderów.

2. Sentyment zwiększa apetyt na ryzyko: Gdy sentyment jest wysoki, traderzy otwierają znacznie większe pozycje, zwiększając swoją ekspozycję na rynek.

3. Tradycyjne wskaźniki zawodzą: Dla porównania sprawdziliśmy też indeks VIX, klasyczny „wskaźnik strachu” z giełd. Okazał się kompletnie bezużyteczny w kontekście przewidywania zwrotów na rynku krypto. To kolejny dowód na unikalny charakter tego ekosystemu.

Wnioski: poznaj wroga, którym jesteś ty sam

Nasze badania malują portret psychologiczny tradera krypto jako jednostki, która odrzuca klasyczne wzorce z rynków akcji. To osoba, która trzyma się wygranych pozycji, ale jednocześnie działa jak hazardzista, próbując „odegrać się” po stratach. To mieszanka cierpliwości w hossie i irracjonalnej brawury w bessie.

Dla każdego, kto inwestuje w kryptowaluty, płynie z tego jedna, kluczowa lekcja: największym ryzykiem nie jest rynek. Największym ryzykiem jesteś ty sam i błędy poznawcze, które nosisz w głowie. Zrozumienie ich to pierwszy krok do tego, by przestać być hazardzistą, a zacząć być świadomym inwestorem.

5 innych tematów, które zrealizowaliśmy w ramach naszych badań

1. Efekt stada w DeFi: Analiza zachowań stadnych na zdecentralizowanych giełdach i ich wpływ na powstawanie baniek spekulacyjnych.

2. „Efekt Elona Muska”: Badanie wpływu tweetów liderów opinii na krótkoterminową zmienność i wolumen handlu na przykładzie Dogecoina.

3. Wpływ doświadczenia na dywersyfikację: Sprawdzenie, czy traderzy z dłuższym stażem budują bardziej zdywersyfikowane portfele krypto.

4. Różnice geograficzne w skłonności do ryzyka: Porównanie zachowań inwestorów z Azji, Europy i Ameryki Północnej.

5. Analiza on-chain vs. off-chain: Porównanie, jak różni się zachowanie traderów działających wyłącznie na zdecentralizowanych giełdach (on-chain) od tych na platformach scentralizowanych (off-chain).

Pomysł na doktorat

Tytuł: Interakcja błędów poznawczych w warunkach ekstremalnego sentymentu: Dynamiczny model zachowania traderów na rynkach kryptowalut.

Opis: Nasze badania zidentyfikowały dwa kluczowe, ale pozornie sprzeczne, błędy poznawcze: efekt anty-dyspozycji (trzymanie wygranych) i błąd hazardzisty (zwiększanie stawek po przegranej). Projekt doktorancki skupiłby się na zbadaniu interakcji między tymi dwoma zjawiskami w zależności od stanu sentymentu rynkowego (mierzonego wskaźnikiem NUPL). Pytania badawcze to: Czy błąd hazardzisty nasila się, gdy trader jednocześnie trzyma długo otwartą, wygrywającą pozycję? Czy efekt anty-dyspozycji słabnie, gdy rynek wchodzi w fazę ekstremalnej paniki (bardzo niski NUPL)? Celem byłoby stworzenie modelu agentowego, który symulowałby zachowania traderów o różnym profilu psychologicznym w dynamicznie zmieniającym się środowisku rynkowym. Doktorat wniósłby wkład w zrozumienie, jak kombinacja różnych błędów poznawczych prowadzi do złożonych, nieliniowych zachowań rynkowych, co pozwoliłoby na lepsze modelowanie ryzyka i baniek spekulacyjnych.