Pytania sokratejskie: wyjaśnienie i przykład

Pytania sokratejskie to metoda dialogiczna wywodząca się od Sokratesa, której celem nie jest bezpośrednie przekazywanie wiedzy, lecz pobudzanie do głębszej refleksji i samodzielnego dochodzenia do wniosków. Jest to sekwencja celowo sformułowanych pytań, które:

1. Prowadzą do refleksji nad ukrytymi założeniami
2. Odkrywają niespójności w rozumowaniu
3. Eksplorują wielość perspektyw
4. Pogłębiają zrozumienie problemu
5. Prowadzą do nowych spostrzeżeń i wniosków

Typy pytań sokratejskich:

1. Pytania konceptualizujące – wyjaśniające znaczenie pojęć
   • „Co dokładnie rozumiemy przez termin X?”
2. Pytania o założenia – ujawniające niewidoczne założenia
   • „Jakie założenie stoi za tym wnioskiem?”
3. Pytania o dowody – kwestionujące podstawy twierdzeń
   • „Jakie dowody wspierają tę tezę?”
4. Pytania o perspektywy – uwzględniające alternatywne punkty widzenia
   • „Jak spojrzelibyśmy na ten problem z innej perspektywy?”
5. Pytania o konsekwencje – badające implikacje twierdzeń
   • „Jeśli to prawda, jakie byłyby konsekwencje?”
6. Pytania refleksyjne – skłaniające do meta-analizy własnego myślenia
   • „Dlaczego to pytanie jest dla nas trudne?”

Przykład przekształcenia tezy z artykułu w serię pytań sokratejskich:

Oryginalna teza z artykułu medycznego: „Długotrwałe stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) zwiększa ryzyko rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego poprzez zaburzenie równowagi między prostacykliną a tromboksanem, co prowadzi do zwiększonej agregacji płytek krwi i podniesionego ciśnienia tętniczego.”

Seria pytań sokratejskich:

1. Pytania konceptualizujące:
   • Co dokładnie rozumiemy przez „długotrwałe stosowanie” w tym kontekście?
   • Czy kategoryzacja „NLPZ” nie jest zbyt szeroka, zważywszy na różnice mechanizmów działania poszczególnych leków?
   • Jak definiujemy „ryzyko” w tym kontekście i czy jest ono takie samo dla wszystkich podgrup pacjentów?
2. Pytania o założenia:
   • Czy zakładamy liniową zależność między czasem stosowania a ryzykiem?
   • Czy u podstaw tego twierdzenia leży założenie o jednakowej odpowiedzi biologicznej u wszystkich pacjentów?
   • Czy nie zakładamy milcząco, że korzyści z leczenia NLPZ są mniej istotne niż ryzyko kardiologiczne?
3. Pytania o dowody:
   • Czy mamy dowody z badań prospektywnych czy jedynie retrospektywnych?
   • Jak silna jest korelacja między biomarkerami zaburzenia równowagi prostacyklina-tromboksan a rzeczywistymi zdarzeniami sercowo-naczyniowymi?
   • Czy kontrolowano wszystkie istotne zmienne zakłócające, które mogłyby wyjaśniać tę zależność?
4. Pytania o perspektywy:
   • Jak wyglądałaby ta teza z perspektywy farmakogenetyki?
   • Czy patrząc przez pryzmat medycyny spersonalizowanej, możemy zidentyfikować podgrupy pacjentów z odmiennym profilem ryzyka?
   • Jak spojrzelibyśmy na tę zależność uwzględniając perspektywę chronobiologii i pory przyjmowania leków?
5. Pytania o konsekwencje:
   • Jeśli ta teza jest prawdziwa, jak powinna zmienić się praktyka przepisywania NLPZ w różnych grupach wiekowych?
   • Czy implikuje to konieczność regularnego monitorowania określonych biomarkerów u pacjentów stosujących NLPZ?
   • Czy sugeruje to potrzebę rozwoju nowych leków przeciwzapalnych działających przez alternatywne mechanizmy?
6. Pytania refleksyjne:
   • Dlaczego tak długo odkrywaliśmy ten związek, mimo powszechnego stosowania NLPZ?
   • Co przeszkadza nam w myśleniu o NLPZ jako o lekach potencjalnie obciążonych poważnym ryzykiem?
   • Jak nasze wcześniejsze przekonanie o bezpieczeństwie tych leków wpłynęło na interpretację wczesnych sygnałów ostrzegawczych?

Taka seria pytań sokratejskich może prowadzić do nowych hipotez badawczych, jak:

• Poszukiwanie biomarkerów indywidualnej wrażliwości na kardiotoksyczne efekty NLPZ
• Badanie chronofarmakologii NLPZ (wpływ pory dnia przyjmowania leku)
• Rozwój nowych strategii monitorowania pacjentów długotrwale stosujących NLPZ

Pytania sokratejskie pozwalają wyjść poza powierzchowne przyjęcie tezy i odkryć nowe, niezbadane aspekty problemu, które mogą stać się podstawą oryginalnych badań.