Chcesz dowiedzieć się więcej, jak zaprojektować larp edukacyjny lub potrzebujesz wsparcia w badaniach do doktoratu?
Skontaktuj się z nami – wspólnie zmienimy edukację!
Dlaczego to jest ważne?
Adolescencja to okres, w którym mózg gwałtownie reorganizuje obszary odpowiedzialne za rozumienie innych ludzi. Umiejętność ta – nazywana teorią umysłu (ToM) – przekłada się później na empatię, unikanie przemocy i dobrze funkcjonujące zespoły badawcze czy zawodowe. Przebadane dramatyczne formy aktywności (np. zajęcia teatralne) już kilkukrotnie dowiodły, że regularne wcielanie się w role przyśpiesza rozwój ToM u młodzieży (ArtsEdSearch – Arts in Education). Larpy (live action role-play) dodają do tego zrytualizowaną, cielesną immersję oraz strukturę trzech faz przejścia (separacja – liminalność – integracja), co przypomina klasyczny antropologiczny model rytuałów przejścia Van Gennepa (SAGE Journals, PMC). To czyni je naturalnym „laboratorium społecznym”, w którym młody człowiek może trenować perspektywę innej osoby w bezpiecznej, ale głęboko angażującej scenerii.
Rytuał przejścia + gra = mechanizm działań
- Separacja – odcięcie od codziennych etykiet; podczas larpa następuje symboliczne „zawieszenie” tożsamości ucznia.
- Liminalność – uczestnicy negocjują nowe znaczenia, odgrywając postać; tu właśnie dochodzi do najbogatszej wymiany sygnałów mentalnych, kluczowej dla ToM.
- Integracja – w derolu i debriefie odczytują, czego się nauczyli, i przenoszą to w realne życie.
Badania neuropsychologiczne sugerują, że taka sekwencja podbija plastyczność sieci społeczno-poznawczej kory przyśrodkowej przedczołowej – rejonu krytycznego dla odczytywania intencji innych (PubMed).
Co pokazują badania empiryczne?
| Badanie (rok, kraj) | Próba i wiek | Interwencja | Narzędzia pomiaru | Wynik kluczowy |
|---|---|---|---|---|
| Goldstein & Winner 2012, USA | 242 uczniów, 9–17 lat | 10 mies. zajęć aktorskich | Reading the Mind in the Eyes, Strange Stories | Aktorzy > kontrola w ToM i empatii (HS), w empatii (ES) (ArtsEdSearch – Arts in Education) |
| Bartenstein 2024, Niemcy | 6 pacjentów ≤30 l. | 1-dniowy CBT-larp | BSI, SASKO | Krótkoterminowy wzrost kompetencji społecznych (ResearchGate) |
| Bowman & Standiford 2015, USA | 23 uczniów, 12–14 l. | Semestralny edu-larp w nauce | Skale motywacji, wywiady | ↑ motywacja, przywództwo, współpraca (ResearchGate) |
| Maragliano 2023, Włochy | 82 uczniów 11–16 l. | 24 h larp „Youth on the Run” | IAT, skale empatii | ↓ uprzedzenia etniczne, ↑ empatia (3 msc follow-up) |
Wspólny mianownik: każda z interwencji zawierała fazę liminalną i końcowe „wyjście z roli” (de-roling), co minimalizowało tzw. bleed negatywny i wzmacniało transfer nowej perspektywy do życia codziennego.
Jak dokładnie larpy wspierają teorię umysłu?
- Ucieleśniona perspektywacja – ruch w przestrzeni aktywuje sieci lustrzane skuteczniej niż siedzenie przy stole.
- Negocjacja wieloosobowa – scenariusze wymagają dynamicznego monitorowania stanów mentalnych kilku osób równocześnie.
- Niepewność (liminalność) – brak sztywnego scenariusza zmusza do ciągłego inferowania intencji partnerów.
- Bezpieczna ramka – rytualne reguły („magic circle”) pozwalają testować zachowania ryzykowne społecznie bez kosztów reputacyjnych.
Rekomendacje praktyczne
- Scenariusze o wysokim konflikcie wartości (np. etyka ekologiczna, migracje).
- Świadome projektowanie fazy debriefingu – minimum 30 min, praca w podgrupach + refleksja pisemna.
- „Youth-friendly ToM metrics” – wbudować zadania w grę (np. decyzje moralne postaci) i połączyć je z formalnym pre-/post-testem, np. EmpaToM-Youth adaptacją (PMC).
- Monitorować bleed – wprowadzić kartę bezpieczeństwa i rytuały derolu.
Zastosowanie larpa jako rytuału przejścia otwiera nie tylko nowe możliwości dydaktyczne, lecz także precyzyjne narzędzie do kształtowania kompetencji społeczno-poznawczych przyszłych badaczy, inżynierów i liderów.
Pomysł na doktorat (propozycja badania)
Tytuł
„Live Action Role-Playing jako rytuał przejścia: długofalowy wpływ na rozwój teorii umysłu u młodzieży 12–17 lat”.
Cel główny
Sprawdzić, czy 3-dniowy obóz larpowy skonstruowany w modelu Van Gennepa przyśpiesza trajektorię rozwoju ToM w porównaniu z warsztatami teatralnymi i grupą kontrolną.
Hipotezy
H1 – uczestnicy larpa osiągną wyższy przyrost wyników w EmpaToM-Youth i Reading the Mind in the Eyes po 3 miesiącach względem obu grup kontrolnych.
H2 – intensywność doświadczenia liminalnego (kwestionariusz Liminal Experience Scale) będzie mediować przyrost ToM.
H3 – efekty utrzymają się po 12 miesiącach dzięki fazie integracji (follow-up).
Projekt badania
- N = 150 (randomizacja klastrowa, szkoły publiczne).
- Warunki: larp-obóz (rytuał), warsztaty teatru impro, zajęcia świetlicowe (kontrola).
- Pomiar:
- ToM – EmpaToM-Youth (filmowe klipy), Reading the Mind in the Eyes, Strange Stories.
- Empatia – Interpersonal Reactivity Index.
- EEG Mu-suppression podczas zadania obserwacji ruchu (podgrupa 45 osób) dla korelacji neuronalnej.
- Dzienniki wideo + wywiady fokusowe (analiza tematyczna).
- Harmonogram: T0 (pretest), T1 (po interwencji), T2 (3 msc), T3 (12 msc).
- Analiza: wielopoziomowe modele wzrostu (MLM), mediacja (bootstrapping), triangulacja jakościowa.
- Walidacja ekologiczna: pomiar dni spędzonych w wolontariacie 6 msc po T3.
- Etyka: karta bezpieczeństwa, deroling, możliwość rezygnacji ex-post, zgoda bioetyczna.
Oczekiwany wkład
Doktorat połączy klasyczną antropologię rytuału z kognitywistyką rozwojową, tworząc program interwencji możliwy do skalowania w edukacji formalnej. Dane EEG pozwolą zweryfikować neurokognitywny model „embodied liminality”, stanowiący brakujący most między psychodramą a grami wideo.